NASA-nın TESS aparatı mikrolensinglə ilk dəfə yeni planet aşkar etdi – Nə baş verir?

TESS-in Mikrolensing Metodu ilə Planet Kəşfi

NASA-nın ekzoplanet axtaran TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) kosmik aparatı yeni bir üsulla Günəş sistemindən kənar planetləri aşkar edib. Bu üsul, Einşteynin 1915-ci ildə irəli sürdüyü ümumi nisbilik nəzəriyyəsinə əsaslanan cazibə mikrolensinqi fenomeninə dayanır.

Gaia23bra b Planeti və Xüsusiyyətləri

Gaia23bra b adlı ekzoplanet ilk dəfə 2023-cü ildə pensiyaya çıxmış Gaia kosmik teleskopu tərəfindən, ulduzun mikrolensinq hadisəsi nəticəsində azca parıldaması ilə aşkarlanıb. Bu planet Jupiterdən 1.6 dəfə ağırdır və narıncı cırtdan ulduzun ətrafında, Günəşdən təxminən 40,000 işıq ili uzaqlıqda yerləşir. TESS-in ənənəvi tranzit üsulu bu planetin aşkarlanması üçün uyğun deyil, çünki bu üsul əsasən ulduzun önündən keçən böyük qaz nəhənglərini tapmağa yönəlib və axtarış radiusu təxminən 150 işıq ili ilə məhdudlaşır.

TESS-in Mikrolensinqdəki Rolü

TESS adətən planetləri tranzit üsulu ilə tapır və bu üsulla aşkarlanan planetlərin təxminən 75%-i böyük qaz nəhəngləridir. Mikrolensinq üsulu ilə aşkarlanan planetlər isə ümumilikdə 5%-dir. TESS-in mikrolensinqdən istifadə edərək Gaia23bra b-ni təsdiqləməsi NASA üçün gözlənilməz oldu. Universitetdən olan tədqiqatçı Diana Dragomir bildirib: “TESS işə düşəndə, heç kim onun belə planetləri tapacağını gözləmirdi. Bu kəşf TESS-in məlumatlarında hələ aşkar edilməmiş digər mikrolensinq planetlərinin ola biləcəyini göstərir.”

Mikrolensinqin Gələcəyi və Nancy Grace Roman Teleskopu

Mikrolensinq üsulu daha kiçik planetləri və ulduzdan daha uzaq orbitlərdə olan planetləri aşkar etməyə imkan verir, o cümlədən yaşamağa əlverişli zonada yerləşənləri. Lakin mikrolensinq hadisələri bir dəfə baş verir və təkrarlanmır. NASA-nın gələcək layihəsi olan Nancy Grace Roman teleskopu Samanyolu qalaktikasının mərkəzində, ulduzların sıx olduğu bölgədə mikrolensinq hadisələrini izləyəcək və təxminən 1,000 yeni mikrolensinq ekzoplaneti aşkar edəcəyi gözlənilir. Bu, planetlərin formalaşması və yayılması barədə anlayışımızı genişləndirəcək.

Nəticə

TESS-in mikrolensinq üsulunu uğurla tətbiq etməsi ekzoplanetlərin axtarışında yeni imkanlar açır. Bu metod planetlərin daha geniş spektrini aşkar etməyə imkan verir və gələcəkdə kosmik tədqiqatlarda mühüm rol oynayacaq.