Nüvə tullantıları 300 ilə təhlükəsiz və davamlı enerji mənbəyinə çevriləcək?

Nüvə tullantılarının təhlükəsi və yeni ümid

Nüvə tullantıları uzun müddət təhlükəli qalır, saxlanma müddəti 100,000 ildən çox hesablanırdı. Bu, insanlıq üçün böyük yük və risk deməkdir. Lakin Virginia ştatının Newport News şəhərində yerləşən Thomas Jefferson Milli Accelerator Mərkəzinin (Jefferson Lab) yeni layihəsi bu müddəti cəmi 300 ilə endirməyi hədəfləyir. Bu, təkcə tullantıların təhlükəsini azaltmır, həm də onları enerji mənbəyinə çevirir.

Layihənin texnologiyası və maliyyə dəstəyi

Jefferson Lab proton şüalarını sürətləndirərək neytronlar yaradır. Bu neytronlar nüvə tullantılarındakı təhlükəli izotopları daha idarəolunan və az radioaktiv izotoplara çevirir. Bu proses nəticəsində tullantıların radioaktivliyi 99,7 faiz azalır.

Bu ay layihəyə ABŞ Energetika Nazirliyinin (DOE) Advanced Research Projects Agency-Energy (ARPA-E) proqramı çərçivəsində 8,17 milyon dollar (təxminən 13,9 milyon AZN) qrant ayrılıb. Jefferson Lab süperkeçirici radiofrekans texnologiyasından istifadə edir və saf niobiumdan hazırlanmış boşluqların daxili səthini qalayla örtməyi planlaşdırır. Bu, boşluqların daha yüksək temperaturlarda işləməsinə imkan verərək soyutma xərclərini azaldır. Həmçinin, Stellant Systems şirkəti ilə birgə 805 MHz tezlikdə maqnetron hazırlanır ki, bu da prosesi daha effektiv edir.

Elektrik enerjisinə çevrilmə və gələcək perspektivlər

Proses zamanı yaranan istilik elektrik enerjisinə çevrilə bilər. Bu, nüvə tullantılarının həm təhlükəsizliyini artırır, həm də davamlı enerji mənbəyi yaradır. Bundan başqa, Los Alamos Milli Laboratoriyası nüvə tullantılarından kommersiya tritiumu istehsalını araşdırır, Böyük Britaniya isə tullantı qrafitini uzunömürlü almaz batareyalara çevirməklə bağlı tədqiqat aparır.

Ekspert fikri və insan həyatı üçün əhəmiyyəti

Layihənin baş tədqiqatçısı Rongli Geng bildirir ki, “Bu texnologiya sayəsində nüvə tullantılarının saxlanma müddətini 100,000 ildən 300 ilə endirmək mümkündür.” Bu, nüvə tullantılarının idarə olunmasında inqilabi addımdır. İnsanların təhlükəsizliyi və ekoloji tarazlıq üçün bu cür texnologiyalar həyati əhəmiyyət daşıyır.

Nəticə

Nüvə tullantılarının təhlükəsini azaltmaqla yanaşı, onları enerji mənbəyinə çevirmək gələcəyin enerjisi üçün yeni üfüqlər açır. Jefferson Lab-ın layihəsi insanlıq üçün həm təhlükəsiz, həm də ekoloji cəhətdən təmiz enerji təminatına doğru böyük addımdır. Bu texnologiya həyata keçərsə, nüvə tullantılarının yaratdığı qorxu və risklər xeyli azalacaq, enerji istehsalında yeni dövr başlayacaq.