Okeanın İstiliyinə Qarşı İlk Addım: Tuyts Buzlağında “Pərdə” Layihəsi Nədir?

Dünyanın ən qeyri-sabit buzlağı: Tuyts

Antarktidanın qərbində yerləşən Tuyts buzlağı alimlər tərəfindən "Qiyamət buzlağı" adlandırılır. Onun çökməsi dünya okeanlarının səviyyəsini 0,5 metrdən çox yüksəldə bilər. Bu, milyonlarla insanın həyatını təhlükəyə atan qlobal iqlim böhranının ən kritik nöqtələrindən biridir.

Sensorlar və geoinzeneriya müdaxiləsi

2024-cü ildə beynəlxalq alimlər buzlağa optik lif kabeli və müxtəlif sensorlar quraşdırmaq üçün cənubi koreyalı RV Araon buzqıran gəmisindən istifadə edirlər. Bu sensorlar buzlağın altını yuyan isti okean suyunun hərəkətini izləyəcək. Toplanan məlumatlar iki il ərzində təhlil ediləcək.

“Pərdə” layihəsi: İsti suyun qarşısını almaq

Layihənin ən ambisiyalı hissəsi buzlağın altına 150 metr hündürlükdə və 80 kilometr uzunluğunda nəhəng bir “pərdə” qurmaqdır. Bu pərdə isti okean suyunun buzlaq altına daxil olmasını əngəlləyərək əriməni yavaşlatmağı hədəfləyir. Layihənin qiyməti 40-80 milyard ABŞ dolları (68-136 milyard AZN) arasında qiymətləndirilir və illik baxımı 1-2 milyard ABŞ dolları (1.7-3.4 milyard AZN) ola bilər.

Ekspertlərin fikirləri və mübahisələr

Layihənin iştirakçılarından olan iqlimoloq Devid Holland gələcəkdə iqlimin “ağıllı ev” kimi idarə olunacağını proqnozlaşdırır və deyir: “İnsanlar iqlim böhranından təmiz çıxış gözləməməlidir.” Lakin bir çox alimlər, o cümlədən Ted Skambos və Con Mur, geoinzeneriya layihələrinin texniki cəhətdən mümkün olmadığını, çox baha başa gəldiyini və ekosistemlər üçün təhlükəli ola biləcəyini vurğulayırlar. Onlar bu tədqiqatları karbon qazının azaldılması səylərindən diqqəti yayındıran təhlükəli yanaşma hesab edirlər.

İqlim böhranına qarşı mübarizədə yeni yanaşmalar

BMT-nin proqnozlarına görə, gələn onillikdə qlobal temperatur sənaye dövründən əvvəlki səviyyədən 1,5°C-dən çox artacaq. Bu isə buzlaqların əriməsini sürətləndirəcək. Buna görə də, geoinzeneriya layihələri karbon qazının okeandan çıxarılması və aerosol səpilməsi kimi metodlarla yanaşı, buzlaqları qorumaq üçün də vacib sayılır. Marianna Hagen 2024-cü ildə “Pərdə” layihəsinin sörücüsü olub və enerji təhlükəsizliyinin ön plana çıxdığını bildirir.

İnsanlar və gələcək

Dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə uyğunlaşma illik təxminən 40 milyard ABŞ dollarına (68 milyard AZN) başa gələcək. Bu isə milyonlarla insanın yaşayış yerlərinin təhlükədə olduğunu göstərir. Tuyts buzlağının qorunması yalnız elmi məsələ deyil, həm də insanlığın gələcəyinə bağlıdır. Geoinzeneriya layihələrinin uğuru və ya uğursuzluğu iqlim böhranının gedişatını ciddi şəkildə təsir edəcək.

Bu layihə texnologiyanın insan həyatını qorumaq üçün necə istifadə edilə biləcəyinin canlı nümunəsidir. Lakin onun riskləri və nəticələri hələ də mübahisəlidir. İqlim dəyişikliklərinə qarşı mübarizədə bu cür innovativ addımların gələcəkdə necə inkişaf edəcəyi isə hələ açıq sualdır.