Okeanlar iqlim böhranında karbonu necə udur və planetimizi qoruyur?

İqlim Dəyişiklikləri və Okeanların Rolu

Qlobal istiləşmə artıq təhlükəli istilik dalğaları, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi və okeanların dəyişməsi ilə həyatımıza təsir edir. Okeanlar insan fəaliyyətindən yaranan karbon emissiyasının təxminən üçdə birini udaraq iqlim dəyişikliyinin təsirlərini azaldır və qlobal ərzaq təhlükəsizliyinin əsasını təşkil edir.

Karbon Dioksidin Okeana Qəbulü və Təbii Mexanizmlər

Okean karbonu həm bioloji, həm də kimyəvi yollarla udur. Fotosintez edən algalar və dəniz yosunları karbonu canlı biomassada saxlayır. Məsələn, dəmir gübrələnməsi və dəniz yosunu yetişdirilməsi kimi üsullar algaların böyüməsini sürətləndirərək karbonun okeanda saxlanmasını artırmağa çalışır. Lakin biomassa parçalandıqda karbon yenidən atmosferə qayıdır. Buna görə də alimlər karbonun uzunmüddətli saxlanması üçün anoksik, yəni az oksigenli dərin sularda bitkilərin batırılması kimi metodları araşdırırlar.

Alkalinitetin Artırılması və Kimyəvi Yanaşmalar

Karbon dioksidin okeana daxil olması turşuluğu artırır, bu da dəniz canlılarının qabıqlarını və ekosistemi zəiflədir. Okean alkalinitetinin artırılması, məsələn karbonat və silikat qayaların əlavə olunması, turşuluğu azalda bilər. Elektrokimyəvi alkalinitet artırılması ən az riskli metodlardan biridir, çünki o, kimyəvi olaraq sadə alkalinitet yaradır və bioloji təsirləri məhduddur. Lakin bu metodun da turşu axınının təhlükəsiz neytrallaşdırılması kimi öz çətinlikləri mövcuddur.

Risklər və Qeyri-Müəyyənliklər

Bioloji proseslərin və iz elementlərinin okean ekosistemlərinə təsiri hələ tam anlaşılmayıb və modellərdə tam əks olunmur. Məsələn, dəmir gübrələnməsi kimi bəzi üsullar okean dibində oksigensizliyə və balıqçılığa mənfi təsir göstərə bilər. Həmçinin, alkalinitet artırılması üsullarının ekosistemlərdə yaratdığı dəyişikliklər dəqiq öyrənilməlidir.

Ticariləşmə və Qlobal Siyasət

Karbon dioksidin atmosferdən çıxarılması (CDR) artıq kommersiyalaşır və bəzi şirkətlər karbon kreditləri satır. Lakin qlobal karbon emissiyaları hələ də artır və bir çox ölkələr azalma öhdəliklərindən geri çəkilir. Bu vəziyyət iqlim dəyişikliyinin təsirlərini azaltmaq üçün yeni üsulların sürətlə araşdırılmasını və tətbiqini zəruri edir.

Gələcəyə Baxış

İqlim müdaxilələrinin okeanlara təsirləri hələ tam bilinmir və hər bir metodun öz riskləri var. Buna görə alimlər şəffaf və elmi əsaslı araşdırmaların aparılmasının vacibliyini vurğulayır. İqlim müdaxilələri təhlükəsiz və effektiv olmadığı təqdirdə geniş miqyasda tətbiq edilməməlidir. Okeanların karbonu udma qabiliyyətini qorumaq və artırmaq üçün vaxt daralır, buna görə də tədqiqatlar və siyasət qərarları diqqətlə aparılmalıdır.