P-ONE Layihəsi: Okeanın Dərinliklərində Neytrin Sirlərini İlk Dəfə Kəşf Edir

Okeanın dərinliklərində neytrin axtarışı

2023-cü ilin iyun ayında Kanadanın Granville Adasında P-ONE neytrin təcrübəsi üçün fiziklər bir araya gəldilər. Bu layihə okeanın dərinliklərində yerləşəcək nəhəng neytrin detektorunun qurulması ilə kosmosdakı yüksək enerjili neytrinlərin mənbələrini araşdırmağı hədəfləyir.

P-ONE-nin unikal texnologiyası

P-ONE layihəsi 1,400 fotodetektor vahidindən ibarət olacaq. Bu fotodetektorlar 70 simdə yerləşdiriləcək, hər simdə isə 20 modul quraşdırılacaq. Simlərin hər biri təxminən 1 kilometr uzunluğundadır və dəniz dibində, Vancouver Adasından 200 kilometr aralıda, Cascadia Basin adlı ərazidə yerləşdiriləcək. Layihə 2,6 kilometr dərinlikdə, okeanın sərin və qaranlıq sularında işləyəcək.

Böyük sualtı şəbəkə və geniş əhatə

P-ONE, Ocean Networks Canada-nın 800 kilometrlik sualtı şəbəkəsinə qoşulacaq və 30 kilometrlik uzatma kabeli ilə əlaqələndiriləcək. Bu, layihənin məlumat toplama və idarəetmə imkanlarını genişləndirir. Layihənin həcmi təxminən 1 kub kilometr su sahəsini əhatə edəcək ki, bu da onu dünyadakı ən böyük neytrin detektorlarından birinə çevirir.

Elmi və sənaye əhəmiyyəti

Simon Fraser Universitetindən Paul Stoodley bu layihəni “Bu tarixdir burada” sözləri ilə vurğulayıb. P-ONE-nin məqsədi yüksək enerjili neytrinlərin kainatdakı mənbələrini tapmaqdır. Fizik Matthias Danninger deyir ki, “Neytrinlər kainatın ən güclü və sirli hissəcik sürətləndiricilərinə işarə edir”. Bu, elm üçün böyük bir addımdır.

Prototip uğurları və gələcək planlar

Layihənin prototip simi Granville Adasında uğurla suya batırılıb və test edilib. Eksperiment dənizdə işini təsdiqləyib, bu da gələcəkdə tam miqyaslı qurğunun quraşdırılması üçün ümid yaradır. P-ONE-nin tam layihəsinin dəyəri təxminən 100 milyon ABŞ dolları (təxminən 170 milyon AZN) olaraq qiymətləndirilir.

İnsanlar və texnologiya

Layihədə iştirak edən alimlərdən biri, Annabelle Grimes, “Mən fizika üçün teleskop qurmaq fikrini sevirəm” deyərək, bu işin elmi kəşflərə açılan qapı olduğunu vurğulayır. Digər tədqiqatçı Vincent Jourdenais isə “Mənə ən çox maraqlı olan ən yüngül və ən çətin aşkar edilən hissəcikdən istifadə etməkdir” sözləri ilə neytrinlərin tədqiqinin çətinliyini və cazibəsini ifadə edir.

Kanada dəniz texnologiyasının inkişafı

P-ONE layihəsi yalnız elmi deyil, həm də Kanadanın dəniz texnologiyası sənayesinin inkişafına təkan verəcək. Bu, ölkənin beynəlxalq neytrin tədqiqatlarında öncül mövqeyini möhkəmləndirəcək.

Digər böyük neytrin detektorları ilə müqayisə

P-ONE, Antarktidadakı IceCube (2010-cu ildə tamamlanıb), Avropadakı KM3NeT (2028-ci ildə tamamlanması planlaşdırılır) və digər böyük neytrin detektorları ilə birlikdə kainatın ən sirli hissəciklərini izləmək üçün qlobal şəbəkənin bir hissəsidir.

Bu layihə kainatın ən dərin sirlərini açmaq üçün okeanın qaranlıq sularında işıq saçmağa hazırdır.