Parkinson xəstəliyində beyin şəbəkələrinin sirri ilk dəfə açılır: Yeni ümidlər yaranır

Párkinsonun gizli dünyası

1817-ci ildə James Parkinson tərəfindən ilk dəfə təsvir edilən Párkinson xəstəliyi hələ də tam anlaşıla bilməyən neyrodegenerativ xəstəliklərdən biridir. Substantia nigra adlı beyin zonasındakı neyronların ölümü dopamin istehsalının azalmasına səbəb olur. Dopamin isə hərəkət və bədən funksiyalarının tənzimlənməsində əsas rol oynayır.

Beyin şəbəkələrində yeni kəşf: SCAN

2023-cü ildə aparılan geniş tədqiqatda 863 Párkinson və digər nevroloji xəstə üzərində beyin şəbəkələri araşdırıldı. SCAN adlı şəbəkə bazal qangliya və talamus kimi dərin beyin bölgələrini birləşdirir və hərəkət, diqqət, bədən qavrayışı və fəaliyyətlərin planlaşdırılmasına təsir göstərir. Tədqiqat zamanı Párkinson xəstələrində SCAN şəbəkəsi ilə dopaminlə əlaqəli korteks arasında hiperəlaqə aşkarlandı, bu isə digər nevroloji xəstəliklərdə müşahidə olunmur.

Müalicədə yeni üfüqlər

Levodopa və beyin stimullaşdırması kimi müalicələr SCAN şəbəkəsindəki hiperəlaqəni azaldır və xəstələrin simptomlarında yaxşılaşma yaradır. Bundan əlavə, transkranial maqnit stimullaşdırması və yüksək intensivlikli fokuslanmış ultrasəs kimi invaziv olmayan metodlar SCAN şəbəkəsinin müəyyən hissələrinə yönəldilərək müalicənin effektivliyini artırmaq potensialına malikdir.

Ekspertlərin fikri

Madriddəki Fundación CIEN-in mütəxəssisləri bu tədqiqatı “beynin xəstəlik zamanı necə pozulduğunu anlamağa kömək edən maraqlı və möhkəm iş” kimi qiymətləndirir. Onlar bildirirlər ki, “sanki cinayət yerinə gəlmişik, hər tərəf qan içindədir, amma qatilləri tanıya bilmirik”. Bu ifadə Párkinsonun səbəblərinin hələ də tam bilinmədiyini vurğulayır.

İnsanların gündəlik həyatına təsiri

Párkinson xəstələri yalnız hərəkət problemləri ilə üzləşmir, həmçinin depressiya, anksiyete, yuxu pozuntuları və infeksiyalara meyllilik kimi simptomlarla da qarşılaşırlar. Yeni tədqiqatlar bu xəstələrin beyin funksiyalarının daha dərindən başa düşülməsinə və müalicələrin fərdiləşdirilməsinə ümid verir.

Nəticə

SCAN şəbəkəsinin Párkinson xəstəliyindəki rolu xəstəliyin səbəblərini tam açıqlamasa da, müalicə strategiyalarının inkişafı üçün yeni istiqamətlər açır. Klinik tətbiqlər hələ başlanmasa da, bu tədqiqat gələcəkdə xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün önəmli addım ola bilər.