PFAS çirklənməsini məhv edən yeni elektron şüa texnologiyası necə işləyir?

PFAS çirklənməsi və onun təhlükəsi

PFAS (per- və poliflüoroalkil maddələr), ətraf mühitdə və insan bədənində parçalanmadıqları üçün "əbədi kimyəvi maddələr" kimi tanınan minlərlə süni birləşmədən ibarət bir qrupdur. PFAS-ın yüksək səviyyədə olması xərçəng, qaraciyər zədələnməsi, immun sisteminin zəifləməsi və hormonal pozuntularla əlaqələndirilir. Əsasən yanğınsöndürmə köpüklərindən, yapışmayan tava örtüklərindən (məsələn, Teflon), suya davamlı geyimlərdən və qida qablaşdırmalarından sızaraq suya və torpağa qarışır.

PFAS maddələri su, torpaq və yeraltı sularında geniş yayılıb və kimyəvi baxımdan son dərəcə dayanıqlıdır. Bu maddələr təbii şəkildə parçalanmır və ətraf mühitdə toplanaraq insan sağlamlığı üçün risk yaradır. Ənənəvi filtrasiya sistemləri PFAS-ı tutsa da, onları məhv etmir və bu, tullantıların idarə olunmasında problem yaradır.

Elektron şüa texnologiyasının yeniliyi

Helmholtz-Zentrum Berlin (HZB) tədqiqatçıları yeni növ hissəcik sürətləndiricilər – superkeçirici radio-tezlikli (SRF) fotoinjektor – vasitəsilə yüksək güclü elektron şüası yaradıblar. Bu texnologiya PFAS molekullarını parçalamaq üçün kifayət qədər enerji təmin edir. Laboratoriya şəraitində aparılan təcrübələr göstərib ki, elektron şüa PFAS-ı effektiv şəkildə parçalaya bilir.

Texnologiyanın üstünlükləri

Elektron şüanın enerji və güc səviyyələri tənzimlənə bilir, bu da müxtəlif PFAS növlərinə uyğunlaşmağa imkan verir. Kompakt, konteyner ölçülü müalicə qurğusu hazırlanır ki, bu da çirklənmə məntəqələrində, məsələn, Berlin Tegel aeroportunda birbaşa tətbiq oluna bilər. İlkin analizlər göstərir ki, əməliyyat xərcləri ənənəvi filtrasiya sistemləri ilə müqayisə edilə bilər, lakin elektron şüa texnologiyası kimyəvi məhv təmin etməklə üstünlük qazanır.

Gələcəyə baxış

Bu texnologiya PFAS-ın kimyəvi məhvini təmin edən çevik, effektiv və miqyaslana bilən yeni yanaşmadır. Hələ kommersiya tətbiqi inkişaf mərhələsində olsa da, onun su və torpağın təmizlənməsində inqilabi rol oynayacağı gözlənilir.

İnsan və ətraf mühit üçün əhəmiyyəti

PFAS çirklənməsi ilə mübarizədə bu yenilik insanların sağlamlığını qorumağa və təbiəti bərpa etməyə yardım edəcək. Berlin tədqiqatçılarının nailiyyəti gələcəkdə daha təmiz və təhlükəsiz ətraf mühit üçün ümid yaradır.