Planetlərin forması niyə yalnız kürəvi deyil? Armudvari planetlər mümkünmü?
...
Süni intellekt
Planetlərin forması və qravitasiya qüvvələri
Planetlər kifayət qədər kütləyə malik olduqları üçün qravitasiya qüvvələri onları təxminən kürəvi formaya gətirir. Lakin planetlərin tərkibi və fırlanma sürəti onların formasını dəyişdirə bilər. Məsələn, daha sürətli fırlanan planetlər ekvator bölgəsində daha çox şişkinlik göstərir.
Günəş sistemində planetlərin forması
Merkuri və Venera Günəş sistemində ən kürəvi planetlərdir. Yer və Mars isə ekvatorda müvafiq olaraq təxminən 0.3% və 0.6% qalınlaşma ilə armudvari, yəni oblata bənzər formaya malikdir. Yerin səthi isə tam bərabər deyil, kiçik dərəcədə dalğalıdır. Məsələn, Yerin Cənub yarımkürəsinin sahəsi Şimal yarımkürəsindən bir az böyükdür. Yerin formasını basketbol topuna bənzətmək olar, lakin onun və basketbol topunun diametri arasında cəmi 0.08 santimetr fərq var.
Yupiter və Saturn isə Günəş sistemində ən çox ekvator şişkinliyinə malik planetlərdir. Yupiter ekvatorda təxminən 7% qalınlaşır, Saturnda isə bu rəqəm 10.7%-dir. Uran və Neptun isə müvafiq olaraq 2.3% və 1.7% qalınlaşma ilə daha az şişkindirlər.
Ekzoplanetlərdə formanın müxtəlifliyi
WASP-121 b kimi ekzoplanetlər ulduzlarına çox yaxın orbitdə dövr etdikləri üçün qravitasiya qüvvələrinin təsiri ilə futbola bənzər, yəni oval formada olurlar. Bu planetlərdən WASP-121 b, WASP-69 b və KELT-9 b genişlənmiş atmosferə və quyruğa malikdir. Bu quyruqlar ulduzların yüksək enerji şüalarının təsiri ilə planetdən qazların kosmosa atılması nəticəsində yaranır.
Hazırda armud formalı ekzoplanetlər aşkar edilməyib, amma Yerə bənzər digər daş planetlərin də kiçik dərəcədə belə formaya malik ola biləcəyi ehtimal olunur. Lakin uzaqdan baxanda onların forması əsasən kürəvi kimi görünür.
Elmi əhəmiyyəti
Planetlərin formalarının müxtəlifliyi onların daxili quruluşu və dinamikası haqqında dəyərli məlumat verir. Bu, astronomların və kosmik tədqiqatçılarının işini zənginləşdirir, kainatın mürəkkəbliyini və rəngarəngliyini daha yaxşı anlamağa kömək edir.