Pomidor tullantılarından yanacaq: Aviasiya üçün inqilabi kəşf

Pomidor tullantıları: Yeni enerji mənbəyi

Avropada yeni bir layihə - "ToFuel" layihəsi, pomidor tullantılarından aviasiya üçün davamlı yanacaq istehsal etməyi hədəfləyir. Layihə Avstriyanın TU Graz Texniki Universiteti tərəfindən idarə olunur və 2026-cı il yanvarın 1-də rəsmi olaraq başlayacaq. Məqsəd, tullantıların tamamilə istifadəsi ilə iqlimə neytral və iqtisadi cəhətdən rəqabətədavamlı bir proses yaratmaqdır.

Layihənin məqsədi və əhəmiyyəti

Avropa İttifaqı hər il təxminən 17 milyon ton pomidor istehsal edir. Bu istehsal zamanı xeyli miqdarda tullantı - çiçəklər, yarpaqlar, qabıqlar, toxumlar və keyfiyyətsiz pomidorlar yaranır. Bu tullantıların əksəriyyəti ya yandırılır, ya da yüksək maliyyətlə atılır. Layihə rəhbəri professor Marlene Kienberger bildirib ki, "Bu tullantıların yalnız 3%-i belə 2030-cu ilə qədər Avropanın aviasiya yanacağı tələbatını ödəmək üçün kifayət edə bilər."

Texnologiyanın iş prinsipi

Pomidor tullantılarının yüksək keyfiyyətli yanacağa çevrilməsi üçün iki əsas texnologiya istifadə olunur: ekstrüziya və hidrotermal mayeləşmə. Ekstrüziya zamanı tullantılar istilik və təzyiq altında emal edilir, sonra fermentasiya prosesində mikroorqanizmlər tərəfindən lipidlərə çevrilir. Lipidlər isə aviasiya yanacağına çevrilir. Hidrotermal mayeləşmə zamanı isə tullantılar yüksək təzyiq və temperatur altında bioyağ və bioqaraya çevrilir. Bioyağ daha sonra təmizlənərək aviasiya yanacağına çevrilir. Hər iki texnologiya üzrə tədqiqatlar TU Graz, LNEG (Portuqaliya), Zaqreb Universiteti və digər tərəfdaşlar tərəfindən birgə aparılır.

İnsan və iqtisadi təsirlər

Bu layihə yalnız ekoloji deyil, həm də iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətlidir. Tullantıların istifadəsi qida emalı müəssisələri üçün yeni gəlir mənbələri yaradır. Layihə çərçivəsində həmçinin 6 doktorant, 12 magistr və 15 bakalavr tələbəsi üçün təlimlər keçiriləcək. Layihənin ümumi büdcəsi 3.5 milyon avrodur (təxminən 6.8 milyon AZN), bunun 1 milyonu (təxminən 1.94 milyon AZN) TU Graz-a ayrılıb.

Gələcəyə baxış

"ToFuel" layihəsi gələcəkdə iqtisadi və ekoloji davamlılıq üçün nümunə ola bilər. Professor Kienberger vurğulayır ki, "Davamlı aviasiya yanacağı yalnız iqtisadi cəhətdən rəqabətədavamlı olduqda geniş istifadə edilə bilər." Bu layihə dövri iqtisadiyyat prinsiplərinə əsaslanır və tullantıları dəyərli məhsullara çevirməklə iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə mühüm rol oynayır.