Qara Dəliklərin Flarlarının Sönməsinin Sirri İlk Dəfə Açıqlanır

Qara dəliklərlə ulduzların qarşılaşması və flarların yaranması

Bəzi ulduzlar superkütləvi qara dəliklərlə qarşılaşanda tamamilə parçalanır. Bu proses "tidal disruption event" (TDE) adlanır. Ulduz qara dəlik tərəfindən qismən parçalandıqda isə təkrar flar hadisələri, yəni təkrar qismən tidal pozulma hadisələri (rpTDE) baş verir.

Flarların zəifləməsinin səbəbi

Syracuse Universitetindən olan tədqiqatçılar ulduzun fırlanmasının rpTDE flarlarının zəifləməsini izah etdiyini müəyyən ediblər. Ulduzun daxili quruluşu onun kütləsindən asılıdır: aşağı kütləli ulduzlar daha yumşaq quruluşa malikdir və daha çox material itirir, yüksək kütləli ulduzların isə nüvəsi qara dəliyin təsirinə daha davamlıdır.

Ulduzun fırlanmasının rolu

Qara dəlik ulduza torque tətbiq edərək onun fırlanmasını artırır. Fırlanma artdıqca ulduzun orbit dövrü qısalır və flarların parlaqlığı nisbətən sabit qalır. Lakin əvvəldən sürətlə fırlanan ulduzlarda torque fırlanmanı çox artırmır, orbit dövrü qısalmır və buna görə də hər təkrar keçiddə ulduzdan daha az material ayrılır, nəticədə flarların parlaqlığı zəifləyir. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu, rpTDE flarlarının zəifləməsinin əsas səbəbidir.

İkili ulduz sistemləri və Hills capture

Ulduzların çoxu ikili sistemlərdə olur. Hills capture prosesində ikili ulduzlardan biri qara dəlik tərəfindən tutulur, digəri isə uzaqlaşır. Tutulan ulduz sıx orbitdə və sürətlə fırlanan vəziyyətdə qalır. Bu proses rpTDE flarlarının təkrar zəifləməsini izah edir.

Tədqiqatın əhəmiyyəti

Bu araşdırma 18 avqust 2026-cı ildə The Astrophysical Journal jurnalında dərc olunub. Alimlər qeyd edirlər: “İki ildir bu sirri başa düşməyə çalışırdıq” və “Bu iş göstərir ki, bütün bu qeyri-adi hallar eyni əsas fenomenlə izah oluna bilər.” Bu kəşf qara dəliklərlə ulduzların qarşılaşmalarının daha yaxşı anlaşılmasına və astronomiyada yeni perspektivlərin açılmasına səbəb olacaq.