Qaranlıq Maddənin Sirri: SuperCDMS İlk Dəfə Dərinlikdə Açıqlanır

Qaranlıq maddənin axtarışı yeni mərhələdə

2018-ci ildən tikilən SuperCDMS detektoru indi SNOLAB-da, Sudbury, Ontario yaxınlığında yerləşən 6800 fut (təxminən 2073 metr) dərinlikdəki aktiv nikel mədənində fəaliyyətə hazırdır. Bu nəhəng cihaz, 13 fut x 13 fut (təxminən 4 metr x 4 metr) ölçülərində, kainatın görünməyən qaranlıq maddəsini birbaşa aşkar etmək məqsədilə hazırlanıb.

Ultra-soyuq və ultra-təmiz mühit

SuperCDMS detektoru sıfır absolut temperaturun bir neçə mində birinə qədər soyudulub. Bu, atomların hərəkətini demək olar ki, dayandırır və ən həssas hissəciklərin belə aşkar edilməsinə imkan yaradır. Detektorun əsas materialları silisium və germaniumdur, gamma şüalanmasını bloklayan ultra-təmiz qurğularla əhatə olunub. Neytron fəaliyyətini azaltmaq üçün yüksək sıxlıqlı polietilen istifadə edilir.

Yeni texnologiyalar və süni intellekt

Əvvəlki SuperCDMS Soudan təcrübəsindən fərqli olaraq, bu versiyada detektorların sayı artıb və hər biri süni intellektlə təkmilləşdirilmiş rekonstruksiya alətləri ilə təchiz olunub. Bu, məlumatların daha zəngin və dəqiq analizinə şərait yaradır. Minnesota Universitetindən və SLAC Milli Accelerator Laboratoriyasından mütəxəssislər bildirir ki, “hər gün yeni kəşflər olacaq, bu, elmin yeni səhifəsidir.”

İnsan həyatına və elmi dünyaya təsiri

SuperCDMS-un əsas məqsədi WIMP-lər (Weakly Interacting Massive Particles – zəif qarşılıqlı təsir göstərən kütləvi hissəciklər) adlanan qaranlıq maddə hissəciklərini aşkar etməkdir. Bu hissəciklər protonun yarı kütləsindən beş qatına qədər dəyişir və kainatın kütləsinin böyük hissəsini təşkil etdiyi güman edilir. Bu detektorun uğuru, kainatın yaranışı və tərkibi haqqında fundamental suallara cavab tapmaqda insanlığa yeni üfüqlər açacaq.

Priscilla Cushman və Noah Kurinsky kimi aparıcı alimlər bu layihənin elmdə inqilab yaradacağına inanırlar. Onların sözlərinə görə, SuperCDMS ilk birbaşa qaranlıq maddə müşahidəsini təmin edə bilər və bu, fizikanın ən böyük sirlərindən birini həll etmək deməkdir.

Gələcəyə baxış

Detektorun kalibrlənməsi və optimallaşdırılması hələ davam edir, lakin artıq ultra-soyuq şəraitdə işləməsi böyük uğur sayılır. Bu texnologiya, insanlığın kainatın görünməyən hissəsini anlamaq yolunda atdığı ən böyük addımlardan biridir. Hər kəşf yeni suallar doğurur, amma SuperCDMS bu sirləri açmaq üçün ən güclü vasitədir.