Qədim torpaq DNA-sı insan və Neandertalın sirli əlaqəsini necə açır?

Qədim torpaq DNA-sı: Yeni arxeoloji inqilab

Almaniyanın Tübingen şəhərində fəaliyyət göstərən Geogenomic Archaeology Campus Tübingen (GACT) komandası Hohle Fels mağarasından götürdüyü torpaq nümunələrini analiz edir. Bu nümunələrdən çıxarılan qədim DNA təkcə sümüklərdən deyil, torpaqdan da insan və Neandertalların izlərini aşkar etməyə imkan verir. Bu, paleogenetika sahəsində böyük irəliləyişdir.

Neandertallar və müasir insanlar arasında genetik əlaqələr

Torpaq DNA-sı sayəsində alimlər Neandertallar və Homo sapiens arasında qarışıq genetik əlaqələrin izlərini tapıblar. Min illərlə mağaralarda yığılmış torpaq nümunələri həm insan, həm də heyvan həyatının izlərini saxlayır. GACT komandası bu nümunələrdən, o cümlədən, 40,000 il əvvəl yaşamış mağara hyenasının nəcislərindən də DNA çıxarmağı bacarıb.

Qədim ekosistem və genetik arxiv

Torpaq nümunələri təkcə insan genetikası deyil, həm də qədim ekosistem dəyişikliklərini izləməyə imkan verir. Məsələn, mağara ayısı ilə insan arasında rəqabət kimi maraqlı təbii hadisələr torpaq DNA-sı vasitəsilə araşdırılır. Ən qədim torpaq DNA nümunəsi isə Qrinlandiyadan tapılıb və 2 milyon il yaşındadır ki, bu da tarix öncəsi dövrlərə işıq tutur.

Gələcək tədqiqatlar və multidisiplinar yanaşma

GACT komandası arxeoloqlar, geoloqlar, bioinformatiklər və mikrobioloqlardan ibarət çoxdisiplinar tədqiqat şəbəkəsidir. Onlar Serbiyada mağara nümunələri toplayıb, gələcəkdə isə Cənubi Afrika və ABŞ-da yeni tədqiqatlar aparmağı planlaşdırırlar. Bu iş qədim insan həyatının daha dərindən anlaşılmasına xidmət edir.

Nobel mükafatı və texnoloji irəliləyişlər

2022-ci ildə Svante Pääbo paleogenetika sahəsindəki nailiyyətlərinə görə Nobel mükafatı ilə təltif olunub. Bu, sahənin əhəmiyyətini və texnoloji inkişafların sürətini göstərir. Torpaq DNA-sının az, qırılmış və müasir çirklənmələrlə qarışıq olması çətinlik yaratsa da, alimlər bu sirli genetik arxivi açmağa davam edir.

İnsanlıq üçün yeni pəncərə

Bu tədqiqatlar qədim insanların həyat tərzini, genetik əlaqələrini və ekosistemlə qarşılıqlı təsirlərini anlamaqda inqilabi rol oynayır. Hər bir torpaq nümunəsi min illərlə gizlənmiş hekayələri danışır, insanlığın köklərinə daha yaxınlaşmağımıza yardım edir.