Qlobal Monetar Sistemdə Qızılın Yüksəlişi: Çoxqütblü Dünyanın Yeni Gücü?

Qlobal monetar sistemdə dəyişikliklər

2025-ci ilin sonuna yaxın qızıl dünya mərkəzi banklarının rezervlərinin təxminən 27 faizini təşkil edib. Bu, qlobal monetar sistemdə əhəmiyyətli dəyişikliklərin əlamətidir. ABŞ dolları hələ də dominant rezerv valyutası olaraq qalır, lakin ABŞ dövlət istiqrazlarının payı 22 faizə düşüb.

Qızılın təhlükəsiz liman kimi rolu

Qızıl mərkəzi banklar tərəfindən təhlükəsiz rezerv aktiv kimi yenidən qiymətləndirilir. Onun heç bir qarşı tərəf riskinə malik olmaması, siyasi neytrallığı və inflyasiyaya qarşı sığorta kimi xüsusiyyətləri qızılı cazibədar edir. 2022-2024-cü illərdə mərkəzi banklar ildə 1000 tondan çox qızıl alıblar, 2025-ci ildə isə bu rəqəm 863 tondan çox olub.

Mərkəzi bankların strategiyası və dünya iqtisadiyyatı

Mərkəzi banklar dolları tamamilə tərk etməsələr də, rezervlərini diversifikasiya etməyə üstünlük verirlər. Bu, ABŞ federal borcunun 36 trilyon dolları (təxminən 61,2 trilyon AZN) ötərək artması və Rusiya suveren rezervlərinin 2022-ci ildə təxminən 300 milyard dollarının (təxminən 510 milyard AZN) dondurulması fonunda baş verir. Çin, Hindistan, Türkiyə, Körfəz ölkələri və Polşa qızıl ehtiyatlarını artıran əsas ölkələr sırasındadır.

Beynəlxalq monetar sistemdə çoxqütblülük

Qlobal iqtisadiyyat çoxqütblü və parçalanmışdır. Qızılın yüksəlişi beynəlxalq monetar sistemdə yeni dövrün başladığını göstərir. Mərkəzi banklar təhlükəsizliyi yalnız likvidlik və gəlirlə ölçmür, həm də siyasi neytrallıq, suverenlik və geosiyasi risklərə qarşı dayanıqlılığı nəzərə alırlar.

İnsanlara təsiri və gələcəyə baxış

Bu dəyişikliklər qlobal maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənliyi artırsa da, qızılın artan rolu investorlar və dövlətlər üçün yeni sığınacaq yaradır. İqtisadi sabitlik axtaran ölkələr üçün qızıl həm də milli təhlükəsizliyin simvoluna çevrilir. Dünya iqtisadiyyatının çoxqütblü strukturu isə yeni əməkdaşlıq və rəqabət formalarını ortaya çıxarır.