Riyaziyyatda Böyük Mübarizə: Sonsuzluq və Məntiqin Sərhədləri Necə Dəyişir?

Riyaziyyatın Tarixində Rəqiblər

XIX əsrin sonlarında Georg Cantor və Leopold Kronecker arasında başlayan mübahisə riyaziyyatın əsas prinsiplərini sarsıtdı. Kronecker yalnız tam ədədlərlə işləməyi müdafiə edir, Cantor isə sonsuzluğun müxtəlif ölçülərinin mövcudluğunu sübut edirdi. Kronecker "Tanrı tam ədədləri yaratdı, qalanı insanın işidir" deyirdi.

Sonsuzluğun Kəşfi və Mübahisənin Zirvəsi

Cantorun diaqonal arqumenti adlanan sübutu sonsuzluğun fərqli növlərini göstərdi və bu, riyaziyyat dünyasında böyük rezonans yaratdı. Lakin Kronecker bu ideyaları qəbul etmədi və 1891-ci ilin sentyabrından əvvəl planlaşdırılan açıq mübahisə baş tutmadı, çünki Kronecker həmin ilin dekabrında vəfat etdi.

1920-ci illərdə Yeni Münaqişə: Hilbert və Brouwer

Riyaziyyatın məntiqi əsasları üzərində yeni mübahisə L. E. J. Brouwer və David Hilbert arasında başladı. Hilbert formalizmi müdafiə edir, yəni riyaziyyatın tamamilə formal sübutlara əsaslanmalı olduğunu düşünürdü. Brouwer isə yalnız zehni olaraq izah edilə bilən sübutları qəbul edirdi. 1928-ci ildə Hilbert, "Mathematische Annalen" jurnalının redaksiya heyətindən Brouweri çıxartdırdı, bu isə heyətin tamamilə buraxılması ilə nəticələndi.

Albert Einstein və Riyaziyyatın İnsan Yüzü

Albert Einstein bu mübahisəni "qurbağa və siçan müharibəsi" adlandıraraq, elm adamlarının şəxsi qarşıdurmalarını yumorla qiymətləndirdi. Jason Socrates Bardi isə 2025-ci ildə nəşr olunan "The Great Math War" kitabında bu mübahisələrin arxasında duran insan psixologiyasına diqqət çəkir. O, riyaziyyatçıların yalnız soyuq məntiq deyil, həm də duyğularla dolu olduğunu göstərir.

Riyaziyyatın Böyük Şəxsləri və Mübahisələrin İrsı

Bertrand Russell məntiqi paradokslar üzərində çalışaraq, Lady Ottoline Morrell ilə geniş məktublaşmalar aparırdı. Bardi kitabında qədim yunan riyaziyyatçısı Evklidi "rəqibsiz çempion" adlandırır. Bu, riyaziyyatın həm mübahisələrlə, həm də böyük şəxsiyyətlərlə dolu zəngin tarixinin göstəricisidir.

İnsan və Elm Arasında Körpü

Bu mübahisələr yalnız riyazi ideyaların toqquşması deyil, həm də insanın elmə olan ehtirasının, qorxularının və inamının əksidir. Riyaziyyatın soyuq və quru görünən dünyası arxasında dərin insan hekayələri saxlayır. Bu tarix elmin inkişafında şəxsi münasibətlərin və psixoloji amillərin nə qədər təsirli olduğunu göstərir.