Saatda 324 Milyon Km Sürətlə Hərəkət Edən Uzaq Qara Dəlik Küləyinin Sirri Nədir?

Uzaq Kvazar J2318 və Onun Nəhəng Qara Dəliyi

Astronomlar kainatın dərinliklərində, təxminən 3 milyard işıq ili uzaqlıqda yerləşən kvazar J2318-ni kəşf ediblər. Bu kvazarın mərkəzində Günəşdən 1.7 milyard dəfə ağır superkütləvi qara dəlik var.

Qara Dəlikdən Çıxan Küləyin Şaşırtıcı Sürəti

J2318-in ətrafında müşahidə olunan külək işıq sürətinin 30%-i, yəni saatda təxminən 323 milyon kilometr sürətlə hərəkət edir. Bu, ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda aşkar edilmiş ən sürətli qara dəlik küləyidir. Tədqiqatçılar bu sürəti Yer üzündəki ən güclü qasırğa olan kateqoriya 5 qasırğanın 79 dəfə güclü olması ilə müqayisə edirlər.

Küləyin Yaranma Mexanizmi və Tərkibi

Kvazar küləkləri qara dəlik ətrafındakı qaz və tozdan ibarət akkrusiya disklərindən yaranır. Bu küləklər, kvazardan yayılan işığın atomlara təsiri nəticəsində əmələ gəlir. J2318 küləyində karbon və silikon ionları müşahidə olunur. Bu, küləyin kimyəvi tərkibinin qalaktikaların təkamülündə necə rol oynadığını göstərir.

Tədqiqatın Əhəmiyyəti və Gələcək Perspektivlər

Tədqiqat SDSS-IV Time-Domain Spectroscopic Survey və SDSS-V Black Hole Mapper layihələrinin məlumatlarından istifadə edilərək aparılıb və 4 iyun 2026-cı il tarixində The Astrophysical Journal jurnalında dərc olunub. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, J2318-dən daha sürətli ultrabənövşəyi külək tapmaq asan olmayacaq. Bu külək Yer üzündəki heç bir təbii hadisəyə bənzəmir və onun müşahidələri qara dəliklərin ətrafındakı prosesləri daha yaxşı anlamağa kömək edir.

İnsan və Kainat Arasında Bağlantı

Bu kəşf yalnız astronomiya üçün deyil, həm də insanlığın kainatdakı yerini anlamaq üçün əhəmiyyətlidir. Qara dəlik küləkləri qalaktikaların inkişafını və ulduz əmələ gəlməsini zəiflədə bilər, beləliklə, kainatın təkamülündə mühüm rol oynayır. Bu, bizə ulduzların və qalaktikaların necə formalaşdığını, həmçinin kainatın gələcəyini daha dərindən düşünməyə imkan verir.