Cənubi Avropada səhər tozları: Sağlamlığımızı necə təhlükəyə atır?

Saharadan Avropaya gələn tozun artması

Son illərdə Saharadan Avropaya gələn incə tozun miqdarı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Xüsusilə Cənubi Avropada — İtaliya, Adria bölgəsi və Egey dənizində tozun səviyyəsi qitənin digər hissələrindən təxminən 2,5 dəfə çoxdur. Almaniyada da toz müşahidə olunur, lakin miqdar daha azdır.

Tozun tərkibi və mənşəyi

Tozun tərkibində alüminium (Al), titan (Ti), silikon (Si), kalsium (Ca) və dəmir (Fe) kimi metallardan ibarət hissəciklər var. Alüminium və titanın mövcudluğu tozun məhz Saharadan gəldiyini göstərir. 2012-2021-ci illər arasında Avropada 18 000-dən çox toz ölçümü aparılıb və süni intellektdən istifadə edilərək qitə üzrə model hazırlanıb.

Tozun miqdarı və fırtınaların rolu

Cənubi Avropada PM10 toz hissəciklərinin miqdarı orta hesabla 5,3 mikroqram/kubmetrdir, Şimal və Mərkəzi Avropada isə 2,1 mikroqramdır. İtaliya, Egey və Adria bölgəsində toz miqdarı 0,7 mikroqram artıb, Adria, Egey və Balkanlarda isə 1,4 mikroqram yüksəlib. Cənubi İtaliyada bu artım 2,7 mikroqramdır. Alplərdə isə toz yığılması son 150 ildə 110 faiz artıb. Fırtınaların sayı dəyişməsə də, intensivliyi artıb və bu da tozun Avropaya daşınmasını artırır. Cənubi Avropada ildə təxminən 46 gün yüksək toz konsentrasiyası müşahidə olunur.

Sağlamlıq riskləri və insanlara təsiri

Tozun artması ürək-damar və tənəffüs xəstəlikləri riskini yüksəldir. 15 yaşdan yuxarı insanlarda xəstəxanaya müraciətlərin sayı 0,73 faiz artıb, 15 yaşdan aşağı uşaqlarda isə bu göstərici 2,5 faiz yüksəlib. Bu, xüsusilə həssas qruplar üçün ciddi xəbərdarlıqdır.

Ekspertlərin fikirləri və iqlim dəyişikliyi

Paul Scherrer Institutundan Petros Vasilakos bildirir ki, «kimyəvi analizlər vasitəsilə tozun mənşəyini dəqiq müəyyən etmək mümkündür». Kaspar Dällenbach isə əlavə edir: «Böyük günəş enerjisi sistemlərinin effektivliyi və sağlamlıq üçün tozun artması önəmli məsələdir». İqlim dəyişikliyinin tozun artmasına təsiri tam aydın olmasa da, insan fəaliyyəti və qlobal istiləşmə bu prosesə təsir göstərir.

Nəticə

Saharadan gələn tozun Avropada artması yalnız ətraf mühitə deyil, insanların sağlamlığına da ciddi təsir göstərir. Bu tendensiyanın davam etməsi ilə əlaqədar müvafiq tədbirlər görülməli, xüsusilə Cənubi Avropada yaşayanların sağlamlığı qorunmalıdır.