Şərqi Afrikanın quruması: Qitənin parçalanması sürətlənir – Nə baş verir?

Şərqi Afrikanın dəyişən üzünü kəşf etmək

Şərqi Afrika minilliklər ərzində əhəmiyyətli iqlim dəyişiklikləri yaşayıb. Təxminən 9600-5300 il əvvəl, Afrika Nəmli Dövründə, bölgə daha yaşıl və nəmli olub, çaylar və göllər həyat mənbəyi kimi geniş yayılmışdı. Bu dövrdə Sahara səhrasında daş rəsmlərində heyvanlar su kənarlarında təsvir olunub, Misir sivilizasiyası isə Nil çayının sahillərində formalaşmağa başlamışdı.

Lake Turkana və tektonik dəyişikliklər

Lake Turkana, 250 km uzunluğunda, 30 km enində və bəzi yerlərdə 120 metr dərinliyində olan böyük göldür. Lakin son minilliklər ərzində, xüsusilə Afrika Nəmli Dövrünün sonundan sonra, gölün su səviyyəsi kəskin azalıb. Bu, yalnız iqlim dəyişikliklərinin deyil, həm də tektonik proseslərin nəticəsidir. Su təzyiqinin azalması East African Rift Zone çatlarının hərəkətini asanlaşdırır və sürətləndirir.

Qitənin şərqi hissəsi parçalanır

Şərqi Afrika ildə təxminən 6.35 millimetr sürətlə qitədən ayrılır. Son 5000 ildə bu ayrılma sürəti təxminən 3% artıb. Columbia Universitetindən geoloq Christopher Scholz və onun komandası bildirir ki, "bu, Şərqi Afrika Rift Sistemində iqlimlə əlaqəli göl səviyyəsi dəyişikliklərinin tektonik çat sürətləri ilə ilk kəmiyyətli əlaqəsidir". İqlim dəyişiklikləri çatların hərəkətini təsir edir və qitənin parçalanma tərzini dəyişdirə bilər.

Vulkan fəaliyyəti və gələcək perspektivlər

Lake Turkana yaxınlığında yerləşən Cənub adası vulkanında vulkan fəaliyyəti artıb. Göl suyunun azalması mantiyanın daha çox dekompressiyasına səbəb olur, bu da maqmanın artmasına və çat xəttində tektonik gərginliyin yüksəlməsinə gətirib çıxarır. Tektonik lövhələrin ayrılması nəticəsində gələcəkdə yeni okean yaranacağı proqnozlaşdırılır, lakin bu proses minilliklər tələb edir.

İnsan və təbiət üçün çağırışlar

Bu dəyişikliklər təkcə geoloji deyil, həm də sosial və ekoloji nəticələr doğurur. Su mənbələrinin azalması ətrafdakı icmaların həyatına təsir edir, kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq çətinləşir. Eyni zamanda, bölgənin zəngin təbii irsi və tarixi şəraiti yeni təhlükələrlə üzləşir.

Şərqi Afrikanın quruması və tektonik dəyişiklikləri insanlıq üçün həm təbiətin gücünü, həm də onun qarşısında zəifliyimizi xatırladır. Bu proseslər gələcək nəsillər üçün yeni imkanlar və risklər yaradır.