SpaceX-in Monopoliya Riski: Kosmos Sənayesini Nə Gözləyir?

Parisdə Dünya Peyk Biznesi Həftəsi

Parisdə keçirilən Dünya Peyk Biznesi Həftəsi konfransı, kosmik sənaye liderlərini bir araya gətirərək mövcud tendensiyalar və gələcək perspektivlər haqqında müzakirələr apardı. Konfransın əsas mövzularından biri SpaceX-in bazardakı dominant mövqeyi idi. Şirkətin Starlink peyk genişzolaqlı xidmətləri və Falcon raket buraxılışları sənayedə inqilab yaratdığı halda, monopoliya riski ilə bağlı narahatlıqlar artır.

SpaceX-in Monopoliya Mövqeyi

Konfransda müzakirə olunan əsas məsələlərdən biri SpaceX-in qərb kommersiya buraxılış bazarında monopolist mövqeyə yaxınlaşması idi. Lazard şirkətinin direktoru Vikram Nidamaluri bu vəziyyəti belə şərh etdi: 'Belə dominant buraxılış təminatçısının olması ümumilikdə sənaye üçün sağlam deyil. Heç kim dəyər zəncirini boğan bir monopoliyanı istəmir.'

SpaceX-in bazardakı liderliyi rəqiblər üçün çətinliklər yarada bilər. Nidamaluri qeyd etdi ki, şirkət rəqib peyk operatorlarının buraxılışlarını gecikdirə bilər. O, hipotetik bir nümunə ilə əlavə etdi: 'SpaceX-ə müraciət etsəniz və onlar sizə 2028-ci ilə qədər heç bir xidmət göstərə bilməyəcəklərini desələr, müştərilərinizi necə razı salacaqsınız?'

Rəqiblərin Narahatlıqları və Təşəbbüsləri

D-Orbit şirkətinin baş direktoru Luka Rossettini də SpaceX-in bazar üstünlüyünü vurğulayaraq, vəziyyəti 'monopolist' adlandırdı. O, bunun SpaceX-in məqsədi olmadığını, lakin bir sıra amillərin bu durumu yaratdığını söylədi. Digər panel iştirakçıları, o cümlədən Momentus şirkətinin baş direktoru John Rood, SpaceX-in buraxılışlarında baş verə biləcək texniki nasazlıq halında sənayenin ciddi təsirlərə məruz qalacağını qeyd etdi.

Rəqiblərlə Əməkdaşlıq

Narahatlıqlara baxmayaraq, SpaceX-in rəqibləri ilə əməkdaşlıq etdiyi də vurğulandı. Kanada operatoru Telesat, Lightspeed genişzolaqlı peyk sistemi üçün 14 Falcon 9 buraxılışı ilə bağlı müqavilə imzaladığını elan etdi. Telesat-ın baş direktoru Dan Goldberg, SpaceX komandasının peşəkarlığını və etibarlılığını yüksək qiymətləndirdi.

Bundan əlavə, Globalstar və Rivada Space Networks kimi şirkətlər də SpaceX ilə müqavilələr bağlayaraq peyk buraxılışlarını planlaşdırır. Hətta OneWeb, Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra Soyuz buraxılışlarını dayandıraraq, SpaceX-ə müraciət etmişdi.

Amazon və Kuiper Layihəsi

Amazon-un Kuiper peyk layihəsi isə hələlik SpaceX ilə əməkdaşlıqdan yayınır. Şirkət Arianespace, Blue Origin və ULA ilə 83 buraxılış üçün müqavilə bağlayıb. Lakin bu buraxılışlar üçün nəzərdə tutulan raketlərin inkişafı gecikmələrə məruz qalıb. Amazon, FCC lisenziyasına əsasən, 2026-cı ilə qədər 1600-dən çox peyk buraxmalıdır.

Bezos və Musk Rəqabəti

Amazon-un SpaceX ilə əməkdaşlıq etməməsi Jeff Bezos və Elon Musk arasındakı şəxsi rəqabətlə əlaqələndirilir. Bu, həm də Amazon səhmdarlarının şirkət rəhbərliyini məhkəməyə verməsinə səbəb olub. Səhmdarlar iddia edir ki, SpaceX-in nəzərdən keçirilməməsi şirkətə əlavə xərclər yaradıb.

Nəticə

SpaceX-in bazardakı dominant mövqeyi kosmik sənayenin gələcəyini formalaşdırır. Şirkətin monopoliya riski sənayedə narahatlıqlara səbəb olsa da, rəqiblərlə əməkdaşlıq etməsi bu narahatlıqları bir qədər azaldır. Bununla belə, Amazon kimi böyük oyunçuların qərarları və liderlər arasındakı rəqabət bu vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir.