SPARDA: Bakteriyaların Özünü Məhv Edən İnqilabi Müdafiə Sistemi

SPARDA: Bakteriyalarda özünü məhv etmə müdafiə sistemi

Bakteriyalar yad virus və plasmidlərə qarşı müdafiə məqsədilə öz hüceyrələrini qurban verərək infeksiyanın yayılmasının qarşısını alan yeni bir sistem inkişaf etdiriblər. Bu sistem SPARDA adlanır və yad DNA-nı tanıyaraq məhv edir.

Sistem necə işləyir?

SPARDA argonaute zülallarından ibarət unikal bir mexanizmdir. Bu zülallar bakteriyalar, arxealar və eukariotlarda mövcuddur. SPARDA-nın əsas xüsusiyyəti beta-relay adlı aktivləşdirici bölgənin olmasıdır. Bu bölgə zülalların komplekslər əmələ gətirməsinə imkan verir və nəticədə spiral zəncirlər yaranır. Bu zəncirlər ətrafdakı yad DNA-nı parçalayaraq həm yad hüceyrələri, həm də infeksiyaya yoluxmuş ev sahibi bakteriyanı məhv edir.

SPARDA və CRISPR arasındakı fərqlər

SPARDA sistemi CRISPR-dən fərqli olaraq PAM ardıcıllığı tələb etmir və universal adaptordur. Bu xüsusiyyət ona daha çevik və geniş diapazonda istifadə imkanı verir. Beləliklə, bakteriyalar yad genetik materialdan daha effektiv qorunur.

Tədqiqat və gələcək perspektivlər

Vilnius Universitetinin biokimya üzrə tədqiqatçısı Mindaugas Zaremba və komandası SPARDA sistemini Xanthobacter autotrophicus və Enhydrobacter aerosaccus bakteriyalarından götürərək E. coli-də tədqiq edib. Molekulyar quruluşu AlphaFold süni intellekt aləti ilə öyrənilən SPARDA, gələcəkdə diaqnostika alətlərində və biotexnologiyada yeni imkanlar yarada bilər.

İnsan sağlamlığı və biotexnologiya üçün əhəmiyyəti

Bu kəşf bakteriyaların infeksiyalara qarşı özünü qoruma mexanizmini daha dərindən anlamağa kömək edir. Nəticədə, antibiotiklərə alternativ yeni müalicə üsulları və bakterial infeksiyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün innovativ texnologiyalar inkişaf etdirilə bilər. SPARDA-nın tətbiqi insan sağlamlığı və biotexnologiya sahəsində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

SPARDA sistemi bakteriyaların müdafiəsində yeni bir mərhələdir – özünü məhv etməklə infeksiyanın yayılmasının qarşısını alan bakteriyaların sirri indi daha aydın görünür.