SSRİ-də İlk Sintetik Kauçuk Zavodu: Yaroslavldan Dünya Bazarına Yolculuq

Yaroslavlda Sovetlərin sintetik kauçuk inqilabı

1932-ci il 7 iyulda Sovet İttifaqında, Yaroslavl şəhərində dünyanın ilk sintetik kauçuk zavodu SK-1 fəaliyyətə başladı. Bu, yalnız sənaye üçün deyil, həm də ölkənin iqtisadi müstəqilliyi üçün böyük əhəmiyyət daşıyan bir addım idi. Sovet alimləri kauçuku kartofdan sintez etməyi bacardılar – bu, tropik bitkilərə ehtiyac olmadan kauçuk istehsalına imkan verirdi.

Zavodun yaranması və əsas simalar

SK-1 zavodunun layihəsi 1931-ci ilin mayında hazırlandı və tikintisi həmin ay başladı. Tikinti 11,5 ay ərzində tamamlanaraq 1932-ci ilin iyulunda zavod istifadəyə verildi. Zavodun ilk direktoru Luka Strezh idi. Onun rəhbərliyi altında professor Sergey Lebedev və Boris Byzov kimi alimlər sintetik kauçukun istehsal texnologiyasını inkişaf etdirdilər. Lebedev etil spirti vasitəsilə divinil qazı əldə edib onu polimerləşdirərək sintetik kauçuk yaratdı. 1928-ci ildə o, Moskva şəhərinə 2 kiloqram sintetik kauçuk nümunəsi təqdim etmişdi.

İstehsal və sınaqlar

1933-cü ildə sintetik kauçukdan hazırlanmış şinlər məşhur Moskva-Karakuym avtomobil yürüşündə uğurla sınaqdan keçdi. Bu, məhsulun keyfiyyətini və davamlılığını təsdiqlədi. Yaroslavlda kartofdan spirt istehsal edən müəssisələr fəaliyyət göstərirdi ki, bu da xammal təminatını asanlaşdırırdı. Spirt istehsalı üçün 1 litr spirtə 16–20 kq kartof tələb olunurdu.

Repressiyalar və itkilər

Luka Strezh 1937-ci ildə həbs edildi və həmin ilin dekabrında güllələndi. SK-1 zavodunun rəhbərliyinin çoxu repressiyaya məruz qaldı. Sergey Lebedev və Boris Byzov isə 1934-cü ildə vəfat etdilər. Bu itkilərə baxmayaraq, zavod fəaliyyətini davam etdirdi.

Yeni mərhələlər və müharibə illəri

1938-ci ildə SK-1 zavodu süni lateks istehsalına başladı. Bu texnologiyanı Boris Dolgopolosok inkişaf etdirmişdi və ona görə Stalin mükafatına layiq görülmüşdü. İkinci Dünya müharibəsi zamanı avadanlıq evakuasiya edildi, lakin müharibədən sonra geri qaytarıldı və zavod yenidən fəaliyyətə başladı.

Sonrakı illər və bağlanma

1970-ci illərdə SK-1 zavodu izopren kauçuku istehsalına başladı. Lakin 1990-cı illərdə bu istehsal dayandı. 2004-cü ildə "SK-Premier" zavodunun istehsalı dayandırıldı, 2007-ci ildə isə zavod bankrot elan edildi. Bu gün zavodun binaları istifadəsizdir və sənaye abidəsi kimi qalır.

Sovet sənayesinin mirası

Yaroslavl sintetik kauçuk zavodu Sovet sənayesində texnoloji irəliləyişin simvolu oldu. Onun yaradılması və fəaliyyəti ölkənin iqtisadi və hərbi gücünün artırılmasında mühüm rol oynadı. Bu zavodun tarixi sovet elmi və sənayesinin çətinliklərlə dolu, lakin irəliləyən yolunu göstərir.