Süni İntellekt İqtisadi Qütbləşməni Necə Dərinləşdirir? Yeni Reallıq Nədir?

Süni İntellekt və İqtisadi Artımın İki Üzü

Süni intellekt (Sİ) texnologiya sektorunda inqilabi dəyişikliklər yaradır. 2023-cü ildən bəri texnologiya şirkətləri 400 milyard dollar sərmayə qoyub. Bu rəqəmin 2026-cı ildə 530 milyard dollara çatacağı gözlənilir. Fitch Ratings-in məlumatına görə, ABŞ-ın ÜDM artımının 90%-i məhz bu investisiyaların hesabına baş verir.

K-Formalı Böyümə: Ümid və Narahatlıq

Ekspertlər süni intellektin iqtisadi məhsuldarlığı artıracağını bildirir. Məsələn, Daron Acemoglu məhsuldarlığın ildə 0,1%, Capital Economics 1,5%, McKinsey isə 3,5% artacağını proqnozlaşdırır. Beynəlxalq Valyuta Fondu isə bu artımın ÜDM-i 0,4% yüksəldə biləcəyini bildirir.

Lakin bu artım bərabər paylanmır. ABŞ-da yüksək gəlirli 40% istehlakçı ümumi istehlakın iki üçüncüsünü təşkil edir. Eyni zamanda, 2025-ci ilin oktyabrına qədər süni intellektlə əlaqəli işdən çıxarılmalar 48 min nəfərə çatıb. İşsizlik səviyyəsi 2025-ci ildə 4%-dən 4,6%-a yüksəlib, gənclər arasında isə bu rəqəm 9%-dir.

Çin və Hindistan: Müxtəlif İqtisadi Trendlər

Çin 2019-cu ildən bəri yarımkeçirici istehsalına 250 milyard dollardan çox sərmayə yatırıb və ayda 3 milyon yarımkeçirici disk istehsal edir – bu, dünya istehsalının 20%-ni təşkil edir. Lakin 2025-ci ilin iyunundan bəri investisiyalar azalmaqdadır və dövlət büdcəsi kəsiri 8,4%-ə yüksəlib.

Hindistan isə fərqli bir mənzərə təqdim edir. 2026-cı ildə ölkənin iqtisadi artımının 10% olacağı proqnozlaşdırılır, bu isə sürətli inkişafın göstəricisidir.

İqtisadi Bərabərsizlik və Gələcəyin Çağırışları

Süni intellektin gətirdiyi məhsuldarlıq artımı ilə yanaşı, iqtisadi bərabərsizliklər də dərinləşir. Bu, sosial gərginlikləri artırır və milyonlarla insanın gələcəyini qeyri-müəyyən edir. ABŞ və Çin kimi böyük iqtisadiyyatlarda dövlət büdcəsi kəsirləri böyüyür, bu da maliyyə dayanıqlığına təzyiq göstərir.

Ekspertlər süni intellektin uzunmüddətli təsirlərinin hələ tam aydın olmadığını vurğulayır. 2026-cı ildə texnologiya sektorunda mümkün bazar düzəlişləri də qeyri-müəyyənlik yaradır.

İnsanların Həyatına Təsiri

İşdən çıxarılmalar və artan işsizlik gənclər arasında narahatlıq yaradır. Eyni zamanda, texnologiya investisiyalarının artması zəngin təbəqənin imkanlarını genişləndirir. Bu paradoks gələcəkdə sosial ədalət və iqtisadi bərabərliyin təmin olunması üçün ciddi çağırışlar yaradır.

Süni intellektin iqtisadiyyatda yaratdığı bu qütbləşmə həm ümid, həm də narahatlıq doğurur.