Süni İntellektlə Hazırlanan 'CRASH Clock': Peyk Toqquşmalarına Qarşı İnqilab?

Yeni 'CRASH Clock' nəyi göstərir?

Dünya orbitindəki peyklərin bir-birinə çırpılma ehtimalı yeni 'CRASH Clock' adlı ölçü ilə hesablanıb. Alimlər bu cihazı peyklərin idarəetmə qabiliyyətini itirdiyi fövqəladə hallarda mümkün toqquşma vaxtını təxmin etmək üçün hazırlayıblar. Əgər güclü günəş fırtınası, texniki nasazlıq və ya kiber hücum peyklərin özlərini idarə etməsinə mane olarsa, toqquşmaların baş verməsi cəmi 2.8 gün çəkə bilər.

Peyk sayı sürətlə artır

2025-ci ilin sonuna qədər dünya orbitində ən azı 11,700 aktiv peyk mövcuddur ki, bu da 2018-ci ildəki 2,000 peyklə müqayisədə 485% artım deməkdir. Xüsusilə SpaceX-in Starlink şəbəkəsi kimi 'meqakonstellasiyalar' bu artımın əsas səbəbidir. Bu qədər peykin orbitdə olması toqquşma riskini artırır və nəticədə kosmosda təhlükəli zibil buludları yaranır.

Ən böyük təhlükə: Kessler Sindromu

Əgər peyklər idarəetmə qabiliyyətini tamamilə itirsələr, toqquşmalar Kessler Sindromu adlı zəncirvari reaksiyaya səbəb ola bilər. Bu sindrom kosmosda zibilin eksponent artımına gətirib çıxarır və orbitin istifadəsini mümkünsüz edir. Alimlər bu ssenarinin nə vaxt baş verəcəyini dəqiq proqnozlaşdıra bilməsələr də, indiki tendensiya təhlükənin yaxınlaşdığını göstərir.

Günəş fırtınalarının təsiri

Araşdırmaya görə, toqquşma riskini artıran ən böyük amil güclü günəş fırtınalarıdır. Bu fırtınalar peyklərin sistemlərinə radiasiya zərbələri vuraraq onların hərəkətini proqnozlaşdırmağı çətinləşdirir. Princeton Universitetindən Sarah Thiele qeyd edir ki, belə hallarda peyklərin gələcəkdə harada olacağını təxmin etmək mümkün olmur.

Nəticə

Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, orbitdəki peyklərin sayı artdıqca 'CRASH Clock' dəyəri daha da azalacaq. 2025-ci ildə 324 orbital buraxılış həyata keçirilib ki, bu da 2024-cü illə müqayisədə 25% artım deməkdir. Əgər biz kosmosda təhlükəsizliyi təmin etməsək, yaxın gələcəkdə orbitdəki peyklər arasında zəncirvari toqquşmalar qaçınılmaz ola bilər.