Şüurun Sirri: Elm və Etik Risklər Arasındakı İnqilabi Sərhəd Nədir?

Şüurun elmi tədqiqində yeni mərhələ

Son illərdə süni intellekt və neyrotexnologiyada sürətli inkişaflar şüurun başa düşülməsini daha da vacib edib. Lakin şüurun necə meydana gəlməsi hələ də tam aydın deyil. Beynin müəyyən bölgələri və neyron fəaliyyətləri şüurla əlaqələndirilsə də, onun tam təbiəti hələ də mübahisəlidir.

İnsan və maşın arasında incə sərhəd

Alimlər bildirirlər ki, maşınlarda və laboratoriyada yetişdirilən beyin orqanizmlərində şüurun aşkarlanması hüquqi və etik suallar doğurur. Süni intellektdə təsadüfən şüurun yaranması isə ekzistensial risklərə səbəb ola bilər. Prof. Axel Cleeremans deyir: “Əgər biz təsadüfən şüur yarada bilsək, bu, böyük etik problemlər və hətta ekzistensial təhlükələr doğura bilər.”

Tibb və heyvan hüquqlarında inqilab

Şüurun elmi testlərinin inkişafı komada və demensiyada olan xəstələrin şüur səviyyəsini daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verəcək. Prof. Liad Mudrik vurğulayır ki, şüurun başa düşülməsi heyvanlara münasibəti kökündən dəyişdirə bilər və onların rifahının qorunması üçün yeni yanaşmaların yaranmasına səbəb olacaq.

Elm və cəmiyyət üçün çağırış

Prof. Anil Seth bildirir: “Şüurun sualı indiyə qədər heç vaxt bu qədər təcili olmayıb.” Alimlər şüurun tədqiqində komanda işinin vacibliyini vurğulayır, mövcud nəzəri məhdudiyyətləri aşmaq üçün fəal əməkdaşlıq tələb olunur. Fenomenologiya (şüurun nə hiss etdiyini) və funksiyanın (şüurun nə iş gördüyünü) birlikdə öyrənilməsi yeni metodların yaranmasına yol açacaq.

Gələcəyə baxış

Şüurun elmi tədqiqi artıq sadəcə fəlsəfi müzakirə deyil. Bu, tibb, hüquq, etik və texnoloji sahələrdə dərin dəyişikliklərə səbəb olacaq. Cəmiyyət hazır olmalıdır ki, şüurun başa düşülməsi və bəlkə də yaradılması insanlıq üçün yeni imkanlar və risklər gətirəcək.

Bu tədqiqatlar həm insanın özünü, həm də süni intellektlə və təbiətlə münasibətimizi yenidən düşünməyə məcbur edir. Şüurun sirrini açmaq yalnız elm üçün deyil, hər birimiz üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.