Süni İntellekt 75 İllik Kimya Səhvlərini Necə Aşkar Etdi?

Süni intellekt elmi səhvləri aşkar edir

Kimya sahəsində 75 illik istinad bazasında olan səhvlər süni intellekt (AI) alətləri tərəfindən aşkar edilib. Zhejiang Lab-da nəzəri kimya üzrə çalışan Sebastian Pios-un rəhbərliyi ilə AI modeli molekulların qaynama nöqtələrini proqnozlaşdırarkən uzun illərdir qəbul edilən məlumatlarla ziddiyyət təşkil edən nəticələr göstərib. Pios ilkin olaraq AI modelinin səhv olduğunu düşündüyü halda, əl ilə yoxlama zamanı istinad bazasındakı məlumatların səhv olduğu üzə çıxıb. Bu, elmi mənbələrdə uzun müddət gizlənmiş səhvlərin süni intellekt vasitəsilə aşkar olunmasının nümunəsidir.

Elmi məqalələrdə səhvlərin artması və AI-nin rolu

SAI Labs şirkətinin 2026-cı il Beynəlxalq Maşın Öyrənməsi Konfransında (ICML) təqdim olunan 168 məqaləni AI ilə yoxlaması nəticəsində məlum olub ki, 92 məqalədən yalnız 34-də ən azı 5 iddiadan 2-dən çoxu təkrarlana bilib. Yalnız 8 məqalədə AI agentləri iddiaların 80%-dən çoxunu təkrarlaya bilib. Başqa bir tədqiqatda isə NeurIPS konfransında yayımlanan məqalələrdə səhvlərin 2021-ci ildə 3.8-dən 2025-ci ildə 5.9-a yüksəldiyi, yəni 55% artım olduğu müəyyən edilib.

Ekspertlərin fikirləri

Norveçin Trondheim şəhərində yerləşən Norwegian University of Science and Technology-dən kompüter alimi Odd Erik Gundersen AI fakt-yoxlayıcıların da insanlar kimi səhv edə biləcəyini vurğulayır: “AI alətləri insanlar kimi səhv edir”. Stanford Universitetindən James Zou isə AI-nin elmi məlumatları böyük miqyasda sürətlə yoxlama qabiliyyətini yüksək qiymətləndirir: “Ən böyük fərq bu işi əvvəllər mümkün olmayan miqyasda etməkdir”.

Together AI şirkətindən maşın öyrənməsi mütəxəssisi Federico Bianchi bildirir ki, AI əsasən formulalar, hesablamalar və rəqəmlərdəki obyektiv səhvləri yoxlayır, subyektiv məsələlər isə insanlara buraxılır: “AI hər şeyi etməməlidir, yenilik və əhəmiyyət kimi qərarlar insanlara aid olmalıdır”.

İnsanlar və elm üçün yeni imkanlar

Bu kəşflər elmi araşdırmaların keyfiyyətinə diqqəti artırır və səhvlərin sürətlə aşkarlanması yeni tədqiqatların daha etibarlı olmasına şərait yaradır. Elm adamları AI-nin köməyi ilə daha sürətli və dəqiq nəticələr əldə edə bilərlər ki, bu da elmin inkişafında yeni mərhələdir.

Süni intellektin elmi səhvləri aşkarlaması insanın yaratdığı məlumatların yenidən qiymətləndirilməsinə və təkmilləşdirilməsinə imkan verir. Bu isə həm elmi ictimaiyyət, həm də cəmiyyət üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.