Tarixdə ilk dəfə: SpaceX-in Falcon 9 raketinin ikinci mərhələsi Ay səthinə çırpıldı

Falcon 9-un ikinci mərhələsi 2026-cı il avqustun 5-də Ay səthinə nəzarətsiz çırpılıb

SpaceX-in Falcon 9 raketinin ikinci mərhələsi 2025-ci il yanvarın 15-də buraxılıb və 400 ton ağırlığında olub. Bu mərhələ 2026-cı il avqustun 5-də saat təxminən 2:35-də (Şərq vaxtı ilə) Ay səthinə saatda 5400 mil sürətlə çırpılıb.

Çarpmanın müşahidələri və proqnozları

Astronom Bill Gray çarpmanın vaxtını, yerini və tarixini əvvəlcədən proqnozlaşdırmışdı. Paranal Rəsədxanası çarpma ilə əlaqədar emissiya xətlərində dəyişiklik qeydə alıb, lakin Ay səthində nəzərəçarpan parıltı və ya toz buludu müşahidə edilməyib. NASA-nın Lunar Reconnaissance Orbiter çarpma yerini yaxın günlərdə detallı şəkildə müşahidə edəcək.

Kosmik tullantılar və təhlükəsizlik məsələləri

Avropa Kosmik Agentliyi Yer orbitində 1,2 milyon kosmik tullantı olduğunu bildirir. Bu tullantılar həm Yer, həm də Ay orbitlərində problemlər yaradır. SpaceX-in NASA elmi və Dragon proqramları üzrə direktoru Julianna Scheiman bildirib ki, günəş aktivliyi və cazibə qüvvələrinin təsiri ilə raketin ikinci mərhələsi Ay istiqamətinə yönəlib. Bu hadisə kosmik tullantıların idarə olunmasında diqqətsizliyi göstərir, lakin təhlükə yaratmır.

Ayda əvvəlki raket çırpılmaları və eniş cihazları

Ayda əvvəllər də raket mərhələləri qəsdən çırpılıb. Məsələn, 2009-cu ildə NASA Ayın Cənub qütbünə raket mərhələsini çırparaq toz buludu yaratmış və suyun mövcudluğunu aşkar etmişdi. Falcon 9 missiyasında isə iki kommersiya eniş cihazı olub: ABŞ-ın Firefly Aerospace şirkətinə məxsus Blue Ghost uğurla Ay səthinə enib, yapon şirkəti ispace-in eniş cihazı isə təəssüf ki, yerə çırpılıb.

İnsan və elmi təsirlər

Bu hadisə kosmik tullantıların artması və onların idarə olunması məsələsini yenidən gündəmə gətirir. Hər bir çarpma Ay səthinin vəziyyətinə təsir edə bilər və gələcək kosmik missiyaların təhlükəsizliyini sual altına qoyur. NASA və digər agentliklərin müşahidələri gələcəkdə bu kimi hadisələrin qarşısını almaq üçün vacib məlumatlar verəcək.