Tarixin İlk Kəşfi: Kosmosda 12.7 Milyard İşıq İli Uzaqlığında Protoklaster Tapıldı

Kosmosun dərinliklərindən gələn sirr

James Webb və Chandra teleskopları kainatın ən uzaq və qədim protoklasterlərindən biri olan JADES-ID1-i aşkar edib. Yerə 12.7 milyard işıq ili məsafədə yerləşən bu protoklaster, kainatın cəmi 1 milyard yaşında olduğu dövrdə mövcud olub.

JADES-ID1 nədir?

JADES-ID1 ən azı 66 gənc qalaktikadan ibarət böyük bir qalaktikalar protoklasteridir. Onun ümumi kütləsi 20 trilyon günəş kütləsinə bərabərdir və təxminən 1.1 milyon işıq ili genişliyindədir. Bu nəhəng struktur, qalaktikaların qravitasiya qüvvəsi ilə birləşməsi nəticəsində yaranıb.

İsti qaz və rentgen şüaları

Chandra rentgen teleskopu JADES-ID1-in ətrafındakı yüksək temperaturda olan isti qazı aşkar edib. Bu qaz rentgen şüaları yayır və protoklasterin dinamikasını, həmçinin qalaktikaların bir-biri ilə qarşılıqlı təsirini göstərir. James Webb teleskopunun infraqırmızı alətləri isə bu qalaktikaları dəqiq müəyyənləşdirib.

Təkamül modellərinə meydan oxuyan kəşf

JADES-ID1-in mövcudluğu kainatın erkən dövrlərində belə böyük və mürəkkəb strukturların formalaşmasının mümkün olduğunu göstərir. Bu isə mövcud təkamül nəzəriyyələrinə ziddir. NASA və Harvard & Smithsonian Astrofizika Mərkəzindən alimlər bildirirlər ki, protoklasterin necə bu qədər tez formalaşdığı hələ də sirr olaraq qalır.

Ekspertlərin fikri

Akos Bogdan, Harvard & Smithsonian Astrofizika Mərkəzindən aparıcı tədqiqatçı, qeyd edir: “JADES-ID1 kainatın ən uzaq təsdiqlənmiş protoklasteri ola bilər.” O əlavə edir ki, bu kəşf kainatın sürətlə böyüdüyünün yeni sübutudur və gələcək tədqiqatlar üçün yeni perspektivlər açır.

İnsanlıq üçün mənası

Bu kəşf kainatın yaranışı və inkişafı barədə anlayışımızı dərinləşdirir. Hər bir qalaktika, hər bir ulduz və planetin kökləri bu qədim protoklasterdə gizlənib. Belə tapıntılar insanları kainatdakı yerimizi yenidən düşünməyə və gələcəkdə daha böyük kosmik səyahətlər üçün ilham almağa vadar edir.

JADES-ID1 protoklasteri 28 yanvar 2026-cı ildə açıqlanıb və kosmosun sirrlərini açmaqda yeni dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.