Tarixin İlk Qravitasiya Dalğaları: 1.3 Milyard İl Sonra Yerə Çatdı!

Qravitasiya dalğalarının ilk birbaşa müşahidəsi

2016-cı ildə alimlər ilk dəfə qravitasiya dalğalarını birbaşa müşahidə etdiklərini elan etdilər. Bu kəşf astronomiyaya yeni bir baxış bucağı gətirdi və kainatdakı ən güclü hadisələri izləmək üçün tamamilə yeni üsul təqdim etdi.

LIGO detektorlarının rolu

2015-ci il 14 sentyabrda ABŞ-da yerləşən iki LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) detektoru qısa, təxminən 0.2 saniyə davam edən siqnal qeydə aldı. Bu siqnal iki qara dəliyin son orbitləri və birləşməsi nəticəsində yaranan qravitasiya dalğası idi. Dalğa Yerə çatmazdan əvvəl 1.3 milyard ildən çox kainatda yayılmışdı.

Kainatın titrəyişi: enerji və təsir

Bu dalğa mənbədən üç günəş kütləsi qədər enerji daşıyırdı və Yer üzərində 10⁻¹⁸ metr kimi inanılmaz dərəcədə kiçik bir uzunluq dəyişkənliyi yaratdı. Bu, atom nüvəsinin ölçüsündən də qat-qat incə idi – amma LIGO detektorları bu incə titrəyişi hiss edə bildi.

Elm dünyasında yeni səhifə

Leibniz Universiteti Hannover və Max Planck İnstitutundan olan alim Gudrun Wanner tərəfindən 2026-cı ildə Nature jurnalında dərc olunan məqalə bu kəşfin əhəmiyyətini vurğulayır. Məqalə qravitasiya dalğalarının müşahidəsinin elmi və texnoloji tərəflərini geniş şəkildə təqdim edir.

İnsanlar və gələcək

Bu kəşf təkcə fizika və astronomiya üçün deyil, həm də insanlığın kainatı anlamaq arzusu üçün böyük addımdır. Qravitasiya dalğaları vasitəsilə biz milyardlarla il əvvəl baş vermiş kosmik hadisələri canlı izləyə bilirik. Bu, insanın kainatdakı yerini yenidən düşünməsinə səbəb olur və gələcək nəsillərə yeni elmi imkanlar açır.

Abunə və əldə etmə imkanları

Nature jurnalı bu məqaləni 51 çap və onlayn buraxılışla təqdim edir. Nature+ abunəliyi 30 gün üçün 32.99 ABŞ dolları (təxminən 56 AZN), illik abunə isə 199.00 ABŞ dolları (təxminən 338 AZN) təşkil edir. Məqaləni 1.95 dollardan (təxminən 3.3 AZN) 39.95 dollara (təxminən 68 AZN) qədər kirayə götürmək və ya almaq mümkündür. Qiymətlər yerli vergilərdən asılı olaraq dəyişə bilər.

Bu kəşf kainatın ən dərin sirlərini açmaq üçün yeni yollar yaradır və insanlığın ulduzlara baxışını dəyişdirir.