Tristan da Cunha adasında ultra-dəqiq rəqəmsal yüksəklik modeli necə hazırlanır?

Tristan da Cunha adasında yüksək dəqiqlikli rəqəmsal yüksəklik modelləri

Tristan da Cunha adası təxminən 96 kvadrat kilometr sahəyə və 12 kilometr diametrə malik, dünyanın ən uzaq yaşayış məntəqələrindən biridir. Burada yeni yaradılmış geodezik nəzarət şəbəkəsi vasitəsilə yüksək dəqiqlikli rəqəmsal yüksəklik modellərinin (DEM) hazırlanması üçün genişmiqyaslı tədqiqatlar aparılır.

Tristan da Cunha (arxipelaq) Yer kürəsinin ən ucqar yaşayış məntəqələrindən biridir. Cənubi Afrikadan 2816 km, Cənubi Amerikadan 3360 km və Müqəddəs Yelena adasından 2161 km cənubda yerləşir. 1956-cı ildən bəri Britaniyadan icarəyə götürülmüş Qof adasının bir hissəsində Cənubi Afrika meteoroloji stansiyası yerləşir. Tristan da Kunya təxminən bir milyon il əvvəl əmələ gəlmiş vulkanik adadır. Adada və bütün arxipelaqda ən yüksək nöqtə Kraliça Meri zirvəsidir (dəniz səviyyəsindən 2062 metr yüksəklikdə). Qışda zirvəsi qarla örtülü olur. Kraliça Meri zirvəsi aktiv vulkandır və adanın kəşfindən bəri bir neçə dəfə püskürüb.

Müasir texnologiyaların inteqrasiyası

Layihədə çoxölçülü və çoxmənbəli məlumatların inteqrasiyası əsas götürülür. Orta dəqiqlikli qlobal DEM-lər, məsələn, SRTM və ASTER GDEM, uzun illər geoloji tədqiqatlarda istifadə olunub, lakin bu modellərdə boşluqlar və qüsurlar mövcuddur. Hava LiDAR və fotogrammetriya uçuşları yüksək dəqiqlik təmin etsə də, onların qiyməti və logistika çətinlikləri səbəbindən uzaq ərazilərdə tətbiqi məhduddur.

Peyk və dron görüntüləri – yeni imkanlar

Çox yüksək dəqiqlikli (VHR) peyk şəkilləri və dron fotogrammetriyası bu məhdudiyyətlərin öhdəsindən gəlmək üçün effektiv alternativlərdir. Müasir peyklər 0.3 metr pəncərə ölçüsünə malikdir, dronlar isə ultra-yüksək dəqiqlik kateqoriyasına daxildir. Tristan da Cunha üzərində 94 peyk səhnəsi toplanıb, onlardan 3 əsas və 10 əlavə səhnə seçilib. Dron uçuşları 373 şəkil toplayaraq çox sıx nöqtə buludları yaradıb.

Peşəkar proqram təminatı və dəqiqlik nəticələri

Peyk şəkilləri SocetGXP, Erdas Imagine və PCI Geomatica proqramlarında emal olunub. Dron şəkilləri isə Pix4D Mapper ilə işlənib. Bu iki məlumat mənbəyi geodezik uyğunlaşdırma vasitəsilə birləşdirilib. Nəticədə peyk və dron məlumatları arasındakı orta ofset 0.26 metr, kiçik tərcümədən sonra 0.14 metr təşkil edir. Yüksəklik fərqlərinin orta dəyəri 0.01 metr, standart sapması isə 0.22 metrdir.

Tətbiq sahələri və əhəmiyyəti

Bu yüksək dəqiqlikli modellər adanın relyefini daha dəqiq təsvir etməyə imkan verir. Queen Mary’s Peak zirvəsinin ölçülməsi və ətraf mühitin monitorinqi üçün vacibdir. Yerli sakinlər və tədqiqatçılar üçün bu, həm təhlükəsizlik, həm də ekoloji davamlılıq baxımından yeni imkanlar yaradır.

Ekspertlərin rəy və tövsiyələri

Lüksemburq Universitetindən Dr Dietmar Backes və Prof Felicia Teferle bildirirlər ki, peyk və dron məlumatlarının sintezi geodezik tədqiqatlarda yeni standart yaradır. Bu yanaşma digər uzaq və mürəkkəb relyefli ərazilərdə də uğurla tətbiq oluna bilər.

Tristan da Cunha adasında aparılan bu tədqiqatlar rəqəmsal yüksəklik modellərinin gələcəyini formalaşdırır və geodeziya elminə yeni nəfəs gətirir.