Türkiyədə 16 Minillik Ən Qədim Ev İtinin Tapılması Tarixi Dönüşdürür

Ən qədim ev iti: 16 min illik sirr

Türkiyənin Anatoliya bölgəsində, Pınarbaşı arxeoloji qazıntılarında 15 800 il əvvəl yaşamış ən qədim ev itin qalıqları tapılıb. Bu it hələ bala ikən ölüb və insanlar onu öz ölüləri kimi dəfn edərək heyvanlarla insan arasında xüsusi bir əlaqənin olduğunu göstəriblər.

Paleolit dövründə itlərin rolu

Yeni tədqiqatlar sübut edir ki, ev itləri paleolit dövründə, yəni 16 min il əvvəl artıq insanlarla birlikdə yaşayırdı. Pınarbaşıda tapılan it qalıqları ilə İngiltərənin Somerset bölgəsindəki Gough’s Cave-də tapılan it qalıqları genetik olaraq çox oxşardır. Maraqlıdır ki, bu iki it nümunəsi 4 000 km uzaqlıqda tapılsa da, genetik yaxınlıq göstərir.

İnsan və it əlaqəsinin dərinliyi

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, həm Pınarbaşı, həm də Gough’s Cave itləri insanlarla eyni qidaları yeyirdi. Pınarbaşıda itlərə balıqlar verilib, Gough’s Cave-də isə itlərin və insanların qidalanması demək olar ki, eyni olub. Gough’s Cave insanlarının ritual kanibalizm etdiyi məlumdur və bu itlərin çənəsində insan dişi izləri tapılıb. Pınarbaşıda isə it balaları insanlarla birlikdə dəfn olunub, bu da onların simvolik və emosional əhəmiyyətini vurğulayır.

Genetik izlər və tarixi dəyişikliklər

İtlərin ümumi əcdadları təxminən 16 900 il əvvəl yaşamışdır. Avropaya gələn fermerlər insan genetikasının 80-90%-ni dəyişdirib, lakin onların gətirdiyi itlər paleolit dövrü itlərinin genetik qarışığını daşıyır. Bu səbəbdən Avropa itləri qədim dövr itlərinin genetik izlərini hələ də saxlayır.

Ekspertlərin fikirləri

Beynəlxalq 17 institutdan olan alimlər, o cümlədən William Marsh, Lachie Scarsbrook və Anders Bergström, bu tapıntıların insan-heyvan münasibətlərinin tarixini yenidən yazdığını vurğulayırlar. Onlar bildirirlər ki, bu heyvanlar insanlarla yalnız yoldaşlıq etməyib, həm də simvolik və mədəni əlaqələr qurub.

İnsan həyatına təsiri

Bu kəşf insanlarla itlər arasındakı əlaqənin min illər öncəyə dayandığını göstərir. İtlərin insan həyatında yalnız yoldaş deyil, həm də mədəni və emosional rol oynadığı aydınlaşır. Bu isə bugünkü itsevərlərin tarixi bağlarını daha da dərinləşdirir.

Ən qədim ev itin tapılması insanlıq tarixində heyvanlarla münasibətlərin necə inkişaf etdiyini anlamağa kömək edir. Bu tapıntılar həm elm, həm də mədəniyyət baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.