Ugandada Şimpanzelər Arasında Nadir və Qanlı Münaqişənin Səbəbləri Nədir?

Şimpanzelərin nadir müharibəsi

1995-ci ildə təsis edilən Ngogo Şimpanze Layihəsi, Uganda Kibale Milli Parkında yaşayan şimpanzelərin həyatını izləyir. 2015-ci ilin iyununda 200 nəfərlik böyük şimpanze qrupu Qərb və Mərkəz olmaqla iki hissəyə bölündü. Bu bölünmə ilə başlayan qarşıdurmalar 2018-ci ildə ilk ölümcül hücumla kəskinləşdi.

Qrupun bölünməsi və artan gərginlik

2014-cü ildə bir neçə şimpanzenin naməlum səbəblərdən ölümü, 2015-ci ildə alfa erkəyin dəyişməsi və 2017-ci ildə tənəffüs epidemiyası sosial əlaqələrin zəifləməsinə və qrupun parçalanmasına səbəb oldu. Şimpanzelər sərhədlərdə patrullar keçirərək rəqib qrupa qarşı hücumlar təşkil edir. 2018-2024-cü illər arasında Qərb qrupu hər dörd ayda təxminən 15 patrul təşkil edib və Mərkəz qrupundan ildə orta hesabla 1 yetkin və 2 bala şimpanze öldürülüb.

Ölümcül hücumlar və itkilər

2018-ci ildə baş verən ilk ölümcül hücumda gənc yetkin şimpanze Errol hücuma məruz qaldı. 2019-cu ildə isə 33 yaşlı Mərkəz qrupundan Basie adlı şimpanze ağır hücuma tutuldu və bir gün sonra öldü. Onu qorumağa çalışan dişi şimpanze Aretha hücum edənlər tərəfindən uzaqlaşdırıldı, Basie isə yaxın dostu, 50 yaşdan yuxarı olan BF adlı erkək şimpanze tərəfindən evinə aparıldı. İndiyədək Mərkəz qrupundan 7 yetkin və 17 bala şimpanze öldürülüb, əlavə 14 şimpanze isə itkin düşüb və onların taleyi məlum deyil.

Ekspertlərin fikirləri və gələcəyə baxış

Ngogo layihəsinin tədqiqatçıları Aaron Sandel və John Mitani bu münaqişəni nadir və təxminən 500 ildə bir baş verən "şimpanze vətəndaş müharibəsi" kimi qiymətləndirirlər. Tanınmış primatoloq Jane Goodall 1970-ci illərdə Tanzaniyanın Gombe Milli Parkında oxşar qarşıdurma müşahidə etmişdi. Ekspertlər bildirirlər ki, bu hadisə şimpanzelərin sosial münasibətlərinə yeni baxış gətirir. Gələcəkdə qruplar arasında yenidən birləşmə ehtimalı azdır, lakin tam istisna edilmir.

İnsan və təbiət arasında incə əlaqə

Bu münaqişə yalnız şimpanzelərin həyatını deyil, həm də təbiətdəki ekoloji balansı və insanın təbiətlə əlaqəsini göstərir. Hücumların artması və itkilər təbiətsevərləri narahat edir. Aretha və BF kimi şimpanzelərin bir-birinə olan bağlılığı isə ürəkaçandır və insanlarda həmrəylik və qoruma hissi oyadır.

Ngogo şimpanzelərinin müharibəsi təbiətin sərt və eyni zamanda duyğusal üzünü göstərir. Bu hekayə bizə xatırladır ki, hətta heyvanlar dünyasında da sevgi, itki və mübarizə bir aradadır.