Uranusun maqnit sahəsi niyə 59 dərəcə əyilir və nələri gizlədir?

Uranusun maqnit sahəsinin qeyri-adi xüsusiyyətləri

Uranusun maqnit sahəsi 59 dərəcəlik bucaqla oxundan kənara əyilmişdir və planetin mərkəzində deyil, onun təxminən iki üçüncü dərinliyində yerləşir. Bu, Günəş sistemindəki digər planetlərin maqnit sahələrindən fərqli, qeyri-adi bir xüsusiyyətdir və alimləri uzun illər düşündürür.

Neptun və Yer kürəsi ilə müqayisə

Neptunun maqnit sahəsi də oxundan 47 dərəcə bucaqla əyilmiş və planetin nüvəsi ilə bulud qatı arasında yerləşir. Yer kürəsinin maqnit sahəsi isə yalnız 11 dərəcəlik bucaqla əyilir və daha stabildir. Bu fərqlər Uranus və Neptunun daxili strukturlarının və maqnit sahələrinin formalaşmasının unikal olduğunu göstərir.

Voyager 2-nin kəşfləri və yeni müşahidələr

1986-cı ildə Voyager 2 kosmik aparatı Uranusu, 1989-cu ildə isə Neptunu ziyarət edərək onların maqnit sahələri haqqında ilk məlumatları əldə etmişdi. Bu planetlər Yer kürəsindən 14.5 və 17 dəfə daha kütləvi olmaqla, maqnit sahələrini planetin içindəki elektrik keçiriciliyi yüksək maye konveksiyası yaradır. Hazırda James Webb Kosmik Teleskopu Uranus və Neptunun zəif infraqırmızı auroralarını müşahidə edir. Aurora, günəş küləyindəki yüklü hissəciklərin planetin maqnit sahəsi ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində yaranır və maqnit sahəsinin vəziyyətini anlamağa kömək edir.

Yeni maqnit sahəsi modeli və gələcək missiyalar

3 noyabr 2026-cı ildə Communications Physics jurnalında dərc olunan yeni maqnit sahəsi modeli göstərir ki, Uranusun maqnit sahəsi onilliklər ərzində əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər. Model maqnit sahəsinin daxili strukturu və dəyişmə sürəti barədə yeni məlumatlar təqdim edir.

NASA 2040-cı illərin əvvəllərində Uranusa yeni missiya göndərməyi planlaşdırır. Çin Milli Kosmik İdarəsinin 2029-cu ildə Jupiterə göndərəcəyi Tianwen-4 missiyası çərçivəsində Uranusa kiçik bir proba göndərilməsi nəzərdə tutulur. Bu missiyalar planetin maqnit sahəsi və daxili quruluşu haqqında daha ətraflı məlumat verəcək.

Ekspertlərin fikirləri

Texas Universitetindən Chi Yan bildirir ki, "Uranus və Neptunun daxili qatlarında təzyiq və temperatur çox yüksəkdir, bu da su molekullarının ionlara parçalanmasına və elektrik keçiriciliyinin artmasına səbəb olur". O əlavə edir ki, "Yer kürəsinin maqnit sahəsinin əyilməsi 50 ildə təxminən bir dərəcə dəyişir, amma buz nəhənglərinin maqnit sahələri onilliklər ərzində onlarla dərəcə dəyişə bilər".

Böyük Britaniyanın Northumbria Universitetindən Tom Stallard vurğulayır ki, "Auroraların forması və strukturu maqnit sahəsinin necə dəyişdiyini anlamağa imkan verir".

Bu kəşflər yalnız elmi maraq doğurmur, həm də gələcək kosmik missiyaların təhlükəsizliyi və texnologiyanın inkişafı üçün vacibdir. İnsanlar üçün isə bu, kainatdakı möcüzələrin daha dərindən anlaşılması deməkdir.