Utahda AI Sistemi Həkim Çatışmazlığını Necə Həll Edir?

Süni İntellekt və Həkim Çatışmazlığı

Utahda həkim çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün süni intellekt (İA) əsaslı resept yazma sistemi tətbiq olunur. Doctronic şirkətinin təqdim etdiyi bu texnologiya, klinik qərar qəbul etmə prosesini təqlid edərək 200-dən çox dərmanı, o cümlədən statinlər, kortikosteroidlər və antidepresanları təyin edə bilir. Telemedisinada 500 nümunədən 81%-də diaqnozu düzgün müəyyən edən sistem, terapiya qərarlarının isə 99%-ində doğru nəticə verib.

ABŞ və İtaliyada İA-nın Tətbiqi

ABŞ-da, xüsusilə Utah ştatında, İA-nın resept yazması üçün xüsusi istisna yaradılıb. "Healthy Technology Act 2025" adlı qanun layihəsi isə İA-nın bu sahədə istifadəsini genişləndirməyi təklif edir. İtaliyada isə Aifa "Medicina di precisione e appropriatezza della prescrizione farmacologica" modelini təqdim edib. Roma Universitetindən professor Giorgio Sesti bəzi sahələrdə İA-nın istifadəsini dəstəkləsə də, xəstəni görmədən resept yazılmasını tənqid edir: “La medicina è rapporto con il paziente, vi fidereste della diagnosi di una macchina?” – yəni, “Tibb xəstə ilə münasibətdir, maşının diaqnozuna inanarsınızmı?”

Faydalar və Narahatlıqlar

Süni intellekt dərman istifadəsində səhvləri azalda və həkim çatışmazlığını aradan qaldıra bilər. Utahdakı sistemin 99% düzgün terapiya qərarı verməsi bu texnologiyanın potensialını göstərir. Lakin İA sistemlərinin qərar qəbul etmə metodlarının açıqlanmaması, səhv ehtimalı və həkimlə xəstə arasında əlaqənin zəifləməsi kimi narahatlıqlar mövcuddur. Sesti vurğulayır ki, “La medicina è anche visitare i pazienti” – yəni, tibb həm də xəstələri görməkdir. Onun fikrincə, insan həkimlərin rolu hələ də əvəzolunmazdır.

İnsan Həyatına Təsiri

Bu texnologiya, xüsusən uzaq bölgələrdə yaşayan və həkim çatışmazlığı ilə üzləşən insanlar üçün ümid işığıdır. Lakin xəstələr arasında reseptləri vaxtında götürməyənlərin 4–31%, yeniləməyənlərin isə təxminən 20% olması insan faktorunun hələ də vacib olduğunu göstərir. İA-nın səhiyyədə rolu artdıqca, insan təması və etibar məsələləri də diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir.

Nəticə

Süni intellektin resept yazma sahəsində tətbiqi tibb dünyasında inqilab yaradır. Utahda başlayan bu təcrübə gələcəkdə səhiyyə xidmətlərinin daha əlçatan və effektiv olmasına yol açır. Lakin insan həkimlə xəstə arasında qurulan əlaqənin əhəmiyyəti unudulmamalıdır. Texnologiya səhvləri azaldır, amma insan təması xəstənin sağalmasında hələ də əsas amildir.