Qalaktikamızda Yeni Proton Sürətləndiricisi: LHAASO J1912+1014u Kəşfi Nə Deyir?

Qalaktikamızda Yeni Proton Sürətləndiricisi

2024-cü ildə kəşf edilən LHAASO J1912+1014u, protonları bir kvadrilyon elektron voltdan (1 PeV-dən) yuxarı sürətləndirə bilən təbii kosmik sürətləndirici kimi təsdiqlənib. Bu mənbə Aquila bürcündə, Altair ulduzunun yaxınlığında yerləşir və diametri 1 dərəcədən çox olan geniş bir sahəni əhatə edir.

Gamma Şüalarının Enerjisi və Müşahidələr

NASA-nın Fermi Gamma-ray Space Telescope tərəfindən aşkar edilən GeV səviyyəsində gamma şüaları LHAASO J1912+1014u-nun proton PeVatron olduğunu təsdiqləyir. Gamma şüalarının enerjisi 400 milyon elektron voltdan 100 trilyon elektron volta qədər dəyişir. Fermi-LAT, FUGIN və Chandra müşahidələri bu mənbənin protonları PeV səviyyəsində sürətləndirə bildiyini göstərir.

Protonların Qazla Qarşılıqlı Təsiri və Rentgen Müşahidələri

LHAASO J1912+1014u protonların interstellar qazla toqquşması nəticəsində gamma şüaları yaradır. Chandra rentgen müşahidələri zəif diffuz rentgen şüalarının mövcudluğunu göstərir ki, bu da mənbənin əsasən protonlardan ibarət olduğunu təsdiqləyir, çünki elektronların yaratdığı mənbələrdə rentgen şüaları daha güclü olur.

Tədqiqatın Aparılması və Nəşri

Hiroshima Universitetinin aparıcı alimləri Tsunefumi Mizuno, Naoto Nakahara, Hidetoshi Sano, Takeru Murase, Tomohiko Oka və Hiromasa Suzuki-nin iştirakı ilə aparılan tədqiqat 16 iyul 2026-cı ildə The Astrophysical Journal jurnalında dərc olunub.

Kosmik Şüa Astronomiyasında Yeni Mərhələ

Tsunefumi Mizuno qeyd edir: “Bu böyük enerji kosmik şüaları astronomiya və astrofizikada önəmli edir.” O əlavə edir: “Üç ox birləşəndə qırıla bilməz.” Bu ifadə LHAASO J1912+1014u-nun üç müxtəlif müşahidə vasitəsilə proton PeVatron kimi təsdiqlənməsinə işarə edir.

İnsan və Elmi Təsir

Bu kəşf qalaktikamızdakı yüksək enerjili protonların mənşəyini anlamaqda yeni imkanlar açır. Proton PeVatronların təbiəti və onların kosmik şüaların yaranmasındakı rolu hələ tam aydın olmasa da, LHAASO J1912+1014u bu istiqamətdə mühüm ipucları təqdim edir. Bu, həmçinin gələcəkdə kosmik şüa tədqiqatlarının inkişafına təkan verəcək.

LHAASO J1912+1014u-nun kəşfi və təsdiqi insanlığın kainatdakı ən güclü təbii sürətləndiriciləri anlama yolunda böyük addımdır.