Peruda ilk dəfə iynəsiz arılara hüquqi müdafiə verildi – Niyə bu önəmlidir?
...
Süni intellekt
Oxumaq vaxt alır?
Məqalələri dinləyə bilərsizPeruda iynəsiz arıların hüquqları tanındı
Peruda 175 iynəsiz arı növü yaşayır və onlar artıq hüquqi müdafiə ilə təmin olunub. 2025 və 2026-cı illərdə Satipo və Nauta əyalətləri tərəfindən qəbul edilən qanunlar iynəsiz arıların yaşamaq, sağlam mühitdə olmaq və təmsilçilik hüququnu əhatə edir. Bu, dünyada birinci dəfədir ki, bir həşərata hüquqi şəxsiyyət verilir.
Iynəsiz arıların ekosistemdə rolu və təhlükələr
Bu arıların sancısı zəif və ya funksiyasızdır, lakin onlar yuvalarını dişləmə və yüksək vızıltı ilə qoruyurlar. Onlar əsasən ağac gövdələri, torpaq və digər çatlarda yaşayır və meşələrdə vacib tozlayıcı rolunu oynayırlar. Peru meşələrində iynəsiz arıların sayı meşə qırılması, pestisidlər və iqlim dəyişikliyi səbəbindən sürətlə azalır.
Hüquqların verilməsində yerli icmaların rolu
Kimya biologu və Amazon Research Internacional təşkilatının qurucusu Rosa Vásquez Espinoza iynəsiz arıların müdafiəsi üçün uzunmüddətli kampaniya aparıb. Yerli Asháninka icmaları və ekoloji təşkilatlarla əməkdaşlıq nəticəsində hüquqlar qəbul olunub. Bundan əlavə, Cuzco bölgəsində Pichari və Unión Asháninka bələdiyyələri də oxşar qanunları qəbul edib.
Hüquqların əhatəsi və məhkəmə müdafiəsi
Qanunlar iynəsiz arıların yaşamaq, sağlam mühitdə olmaq və təmsilçilik hüququnu təmin edir. Hüquqlar pozulduqda, məsələn, yuva olan ağacın kəsilməsi halında, məhkəməyə müraciət etmək mümkündür. Arılar özləri məhkəmədə iştirak edə bilməsələr də, insanlar onların hüquqlarını müdafiə edə bilərlər. Bu, təbiətin hüquqlarının tanınması prinsipi əsasında qurulub.
Qlobal təsir və gələcək perspektivlər
14 ölkədən təşkilatlar oxşar qanunları tətbiq etmək istəyir. Peru hakimiyyətləri və yerli icmalar iynəsiz arıların qorunması üçün tədbirlər həyata keçirir, təhsil proqramlarına onları daxil edir və yerli bazarlar vasitəsilə yerli əhalinin rifahını artırır.
Rosa Vásquez Espinoza 2026-cı ildə Rolex Awards Laureate mükafatına layiq görülüb. Bu qanun iynəsiz arıların uzunmüddətli qorunması üçün ilk addım kimi qiymətləndirilir və təbiətin hüquqlarına yeni yanaşmanı göstərir.