İlk dəfə: Helix nebulasında ölü ulduzun qazlara çevrilməsi necə baş verdi?

Helix nebulasında ulduzun son nəfəsi

Helix nebulası, 650 işıq ili uzaqlıqda, Aquarius bürcündə yerləşən və donut formasına bənzəyən böyük bir qaz bulududur. Bu nebulanın mərkəzindəki ulduz nüvə birləşməsi üçün hidrogen ehtiyatını tükədərək həyatının son mərhələsinə qədəm qoyub. Ulduzun nüvəsi daralıb, xarici qatlarında isə nüvə reaksiyaları başlayıb. Nəticədə ulduz qırmızı nəhəngə çevrilib və xarici qatlarını Helix nebulasını əmələ gətirmək üçün ətrafa buraxıb. Nüvə isə ağ cırtdana çevrilərək ulduzun son qalıqlarını təşkil edir.

Genişlənən nebulanın sirrləri

Helix nebulasının parlaq halqasının xarici kənarı 5.7 işıq ili genişliyindədir. Astronomlar burada 22 qövs şəklində qaz topaları – "bow shock" adlanan strukturlar aşkar ediblər. Bu şoklar nebuladan çıxan qazın interstellar mühitlə qarşılıqlı təsirindən yaranır və mərkəzdən uzaqlaşdıqca kiçilir, parçalanır. Bu proses ulduzun xarici qatlarının interstellar mühitə qarışmasının canlı sübutudur.

Astronomların kəşfi və onun əhəmiyyəti

Yale Universitetindən Pieter van Dokkum deyir: “Material ulduzun həyatının sonuna yaxın qırılır və qalaktikaya qaytarılır.” Bu müşahidə ulduzların həyat dövrünün son mərhələlərini və onların qalaktik mühitə təsirini anlamaqda yeni imkanlar açır. Toronto Universitetindən Roberto Abraham əlavə edir: “Biz ən yaxşı tanınan nebulalardan birinin kalibrləmə şəklini çəkdiyimizi düşündük.”

Nebulanın gələcəyi və insanlıq üçün önəmi

Helix nebulasının materialları təxminən 10,000 il interstellar mühitdə sağ qala bilir və bu qaz buludları gələcək ulduzların və planetlərin yaranmasında qida rolunu oynayır. MOTHRA teleskopu vasitəsilə əldə olunan bu məlumatlar ulduzların həyat dövrü və qalaktikamızın təkamülü barədə fundamental anlayışları zənginləşdirir. Astronom Imad Pasha bildirir ki, “Şoklar mərkəzdən uzaqlaşdıqca kiçilir və parçalanır,” bu isə nebulanın dinamikasını və ulduzdan çıxan qazın qalaktikaya inteqrasiyasını göstərir.

Bu kəşf insanlığın kainatdakı mövqeyini və ulduzların həyat dövrünü daha dərindən anlamağa xidmət edir. Helix nebulasındakı bu canlı proseslər ulduzların ömrünün son anlarında necə geniş qalaktik mühitə təsir etdiyini göstərir və gələcək tədqiqatlar üçün zəngin məlumat bazası yaradır.