XRISM: Superkütləvi Qara Dəliklərin Sirrlərini İlk Dəfə Açıqlayır

XRISM: Qara Dəliklərin Dinamik Dünyasına Yeni Baxış

2023-cü ildə NASA və Yaponiyanın JAXA agentliyinin birgə əməkdaşlığı ilə buraxılan XRISM kosmik missiyası, superkütləvi qara dəliklərin ətrafındakı isti qazın hərəkətini ölçməklə kosmos elminə yeni imkanlar açıb. Bu missiya, qara dəliklərin ətraf mühitə təsirini daha dəqiq anlamağa və qalaktikaların necə formalaşdığını araşdırmağa kömək edir.

M87* və Turbulensiyanın Sirri

2019-cu ildə insanlıq tərəfindən ilk dəfə görüntülənən M87* qara dəliyi, Messier 87 qalaktikasında, Virqo qrupunda yerləşir. XRISM bu nəhəng qara dəliyin ətrafında müşahidə olunan ən güclü turbulensiyanı aşkar edib. Qazın sürəti qara dəlikdən uzaqlaşdıqca sürətlə azalır, bu isə qara dəliklərin ətraf mühitə böyük enerji verdiyini göstərir.

Qazın Hərəkəti və Kosmik Enerji

XRISM qazın kinetik enerjisini ölçməklə qara dəliklərin təsirini digər kosmik proseslərdən ayırmağa imkan verir. Perseus qalaktika klasterində qazın hərəkəti XRISM vasitəsilə xəritələşdirilib və qara dəliklə qalaktika birləşməsi arasındakı əlaqə araşdırılıb. Qara dəliklər qazı qütblərdən sürətləndirərək cüt jetlər kimi atır, bu da qalaktikalarda ulduz əmələ gəlməsini azalda bilər.

Ekspertlərin Baxışı

Annie Heinrich bildirir: “XRISM-dən əvvəl fırtınanın şəkilini görə bilirdik. İndi isə siklonun sürətini ölçə bilirik.” Congyao Zhang əlavə edir: “İlk dəfə qazın kinetik enerjisini birbaşa ölçürük.” Bu, qara dəliklərin qalaktikalar üzərindəki təsirini daha dərindən anlamağa imkan verir.

İnsanlıq və Kosmosun Gələcəyi

XRISM-in Avropa Kosmik Agentliyi (ESA) ilə əməkdaşlığı bu missiyanın elmi potensialını artırır. Qara dəliklərin ətrafındakı qazın hərəkətini izləmək, kainatın ən sirli obyektlərini və qalaktikaların həyat dövrünü anlamaq üçün vacibdir. Bu kəşflər insanlığın kosmik sərhədlərini genişləndirir və gələcəkdə daha böyük sirlərin açılacağına ümid yaradır.