Yaddaşın Sirri: İtmiş Xatirələr Necə Yenidən Canlanır?

Yaddaşın dəyişkən dünyası

Steve Ramirez, Boston Universitetində çalışan 37 yaşlı neyroelm tədqiqatçısı, yaddaşın manipulyasiyası sahəsində öncül işlər görür. 2011-ci ildə Ramirez və həmkarı Xu Liu siçanların hipokampusundakı neyronları optogenetika vasitəsilə manipulyasiya edərək qorxu yaddaşını yenidən aktivləşdirdilər. Bu, yaddaşın fiziki əsasında duran enqramların mövcudluğunu və yaddaşın sadəcə saxlanılan deyil, hər dəfə xatırlananda yenidən yazıldığını sübut etdi.

Yaddaş – adaptiv və çevik

Yaddaş beyin boyunca paylanmış, çevik və dəyişkən bir fenomendir. Ramirezin tədqiqatları göstərir ki, yaddaşın kiçik bir hissəsini aktivləşdirmək bütün yaddaşın geri gəlməsinə səbəb ola bilər. Maraqlıdır ki, beyin çoxlu yaddaş formalaşdırsa da, onların hamısına çıxış olmaya bilər. Ramirez və komandası itmiş hesab edilən yaddaşların siçanlarda bərpasını sübut etdi, bu isə insanlarda yaddaşın bərpası və manipulyasiyası üçün yeni üfüqlər açır.

İnsanlarda yaddaş manipulyasiyası və gələcək perspektivlər

Hazırda insanlarda yaddaş manipulyasiyası üçün ən az invaziv metodlar axtarılır. Dil yaddaşı geri çağırmaq üçün güclü vasitə kimi qiymətləndirilir. Tədqiqatçılar yaddaş manipulyasiyasının terapiyada istifadə oluna biləcəyini vurğulayırlar, lakin insanların təxminən 80%-i yaddaşını dəyişmək istəmir. Buna baxmayaraq, sağlam həyat tərzi yaddaşın yaxşılaşdırılması üçün vacib hesab olunur.

Yaddaş və şəxsiyyət

Ramirez yaddaş və təxəyyülün "iki tərəfli sikkə" olduğunu deyir. Yaddaş keçmişi sadəcə təkrarlamaq deyil, onu yenidən qurmaqdır. Bu adaptiv quruluş insan şəxsiyyətinin ayrılmaz hissəsidir. Yaddaşın tam və dəqiq olması mümkün deyil, lakin onun çevikliyi insan həyatında yeni imkanlar və terapiya yolları açır.

Nəticə

Boston Universitetinin tədqiqatçıları yaddaşın sirrlərini açmaqla insan həyatında dərin təsir yarada biləcək yeni texnologiyaların əsasını qoyurlar. Bu kəşflər yaddaşın itmiş xatirələrini bərpa etmək və psixoloji problemlərin müalicəsində inqilabi addımlar atmaq üçün ümid yaradır.