Yarımkeçirici Sənayesində PFAS Tullantıları: Ekoloji Böhran Niyə Artır?

PFAS tullantıları yarımkeçirici sənayesində yeni ekoloji çağırış

Yarımkeçirici sənayesi yüksək texnologiyalı məhsulların istehsalında PFAS (per- və polifloralkil maddələr) kimi kimyəvi maddələrdən geniş istifadə edir. Bu maddələr fotolitografiya və aşındırma proseslərində vacib rol oynayır, çünki yüksək temperatur və sərt kimyəvi şəraitə davamlıdırlar. Lakin onların tullantıları ətraf mühitdə uzun müddət qalır və ciddi problemlər yaradır.

PFAS-ın davamlılığı və tullantıların miqyası

PFAS-ın kimyəvi sabitliyi təbii şəraitdə onların parçalanmasını demək olar ki, mümkünsüz edir. Böyük yarımkeçirici fabriklər gündə minlərlə kubmetr tullantı suyu yaradır. Bu suyun tərkibində PFAS ilə yanaşı, həlledicilər, metallar və duzlar kimi müxtəlif maddələr qarışıq halda olur. Bu mürəkkəb qarışıq ətraf mühitdə su və torpaq çirklənməsinə səbəb olur.

Elmi araşdırmalar və seminarlar

2024-cü ildə Milli Elm Fondu PFAS tullantıları mövzusunda seminar təşkil edib. Seminarda tədqiqatçılar, sənaye və hökumət nümayəndələri iştirak edib. Seminar nəticəsində 160-dan çox elmi iş təhlil olunub. Illinois Universiteti Urbana-Champaign, Arizona Dövlət Universiteti və Oregon Dövlət Universiteti kimi nüfuzlu təhsil müəssisələri bu tədqiqatlarda fəal iştirak edib.

PFAS tullantılarının idarə olunmasında əsas prioritetlər

Tullantıların idarə olunmasında üç əsas istiqamət müəyyənləşdirilib: monitorinq, ayrılma və məhv etmə. PFAS-ın bir çoxu mülkiyyət hüququ ilə qorunduğundan onların tam tərkibini izləmək çətindir. Buna görə yüksək dəqiqlikli kütlə spektrometriyası və süni intellekt texnologiyaları PFAS-ın aşkarlanması və izlənməsində istifadə olunur.

Yeni texnologiyalar və çətinliklər

PFAS məhv edilməzdən əvvəl konsentratlaşdırılmalı və digər tullantı komponentlərindən ayrılmalıdır. Ayrılma üçün yeni sorucu materiallar, membranlar və elektrokimyəvi metodlar tətbiq edilir. PFAS-ın karbon-flüor bağlarını qırmaq çox çətindir. Plazma əsaslı sistemlər və elektrokimyəvi oksidləşmə perspektivli məhv üsullarıdır. Lakin bu texnologiyalar sənaye istehsalına mane olmadan, böyük həcmdə tullantıların emalına uyğunlaşdırılmalıdır.

Sənaye və hökumətin rolu

Hökumətlərin PFAS ilə bağlı qaydaları sərtləşdirməsi sənaye üçün çağırışdır. Sənaye tullantılarına girişin məhdud olması tədqiqatların inkişafını ləngidir. Buna baxmayaraq, sənaye və hökumət PFAS tullantılarının idarə olunmasına böyük investisiyalar ayırır. Məqsəd tullantıları sıfıra endirən, yerində effektiv emal sistemləri yaratmaqdır.

İnsan və təbiət üçün əhəmiyyəti

PFAS tullantılarının davamlılığı su və torpaq resurslarının çirklənməsinə, nəticədə insan sağlamlığına və ekosistemə mənfi təsir göstərir. Yeni texnologiyalar və elmi araşdırmalar bu təhlükəni azaltmaq üçün ümid yaradır. Yarımkeçirici sənayesində tullantıların effektiv idarə olunması həm ekoloji, həm də sosial məsuliyyətdir.