Yaxın Şərqdə Planet Labs-dan Şok Addım: Peyk Görüntülərinə Məhdudiyyət!

Peyk görüntülərində məhdudiyyət: ABŞ təzyiqindən sonra Yaxın Şərqdə görüntülər məhdudlaşdırıldı

Kaliforniyada yerləşən Planet Labs ABŞ hökumətinin tələbi ilə İrandan və Yaxın Şərqin böyük hissəsindən peyk görüntülərinin paylaşımını məhdudlaşdırıb. Əvvəlcə mart ayında tətbiq edilən 14 günlük gecikmə indi isə müddətsiz məhdudiyyətə çevrilib. Bu qərar 9 mart tarixindən sonra çəkilən yeni görüntülərə çıxışın dayandırılması ilə nəticələnib və bölgədəki jurnalistlər, humanitar təşkilatlar və analitiklər üçün ciddi çətinliklər yaradıb.

Məhdudiyyətlərin səbəbləri və təsirləri

Planet Labs məhdudiyyətləri "idarə olunan paylama" sistemi ilə əvəz etdiyini açıqlayıb və seçilmiş görüntüləri "təhlükəsizlik riski aradan qalxana qədər" bir dəfəlik paylaşacağını bildirib. Şirkət əvvəllər 14 günlük gecikməni "düşmən tərəflərin müttəfiq və NATO tərəfdaşlarının personalı və mülki şəxsləri hədəfə almasının qarşısını almaq" məqsədilə tətbiq etdiyini qeyd edib. ABŞ Müdafiə Nazirliyi isə mövzu ilə bağlı rəsmi açıqlama verməyib.

Bu məhdudiyyətlər humanitar təşkilatların fəaliyyətinə ciddi təsir göstərib. Məsələn, Oxfam peyk görüntülərindən istifadə edərək Gəza bölgəsində su, sanitariya və gigiyena proqramlarını planlaşdırırdı. Lakin indi bu görüntülərə çıxış məhdudlaşdırıldığı üçün işlər çətinləşib. BBC Verify-nin məlumatına görə, Gəza bölgəsində peyk görüntülərinin belə genişmiqyaslı məhdudlaşdırılması əvvəllər müşahidə olunmayıb.

Müdafiə müqavilələri və kommersiya təsiri

Planet Labs ABŞ Milli Geoməkan Kəşfiyyat Agentliyi, ABŞ Donanması və digər müdafiə qurumları ilə əməkdaşlıq edir. Eyni zamanda Almaniya və İsveç orduları ilə də müqavilələri mövcuddur. Digər kommersiya peyk şirkəti Vantor (əvvəl Maxar) isə İrandakı görüntüləri məhdudlaşdırmaq barədə tələb almadığını açıqlayıb.

Ekspertlər bildirirlər ki, müdafiə müqavilələri olan şirkətlərdə hökumətlərin təsiri kommersiya maraqları ilə üst-üstə düşərək məhdudiyyətlərin tətbiqinə səbəb olur. "İkiqat istifadə texnologiyası" olan peyk görüntüləri həm mülki, həm də hərbi məqsədlərlə istifadə olunduğundan, bu sahədə məhdudiyyətlər artmaqdadır.

İnsanlar və informasiya müharibəsi

Məhdudiyyətlər bölgədə informasiya şəffaflığını azaldır, münaqişə və humanitar böhranlar barədə məlumatların əldə olunmasını çətinləşdirir. BBC Verify-nin qeyd etdiyi kimi, alternativ peyk xidmətləri daha aşağı keyfiyyətli görüntü təqdim edir, bu da avtomobil və digər obyektləri ayırd etməyi çətinləşdirir. Bu isə həm jurnalistlərin, həm də humanitar təşkilatların işini məhdudlaşdırır.

İran ordusunun peyk müşahidə qabiliyyəti məhdud olduğundan, Tehran Rusiya, Çin və kommersiya təminatçılarından peyk görüntüləri alır. Bu isə bölgədə peyk görüntülərinin məhdudlaşdırılmasının siyasi və hərbi aspektlərini daha da mürəkkəbləşdirir.

Nəticə

Planet Labs-ın Yaxın Şərqdə peyk görüntülərini məhdudlaşdırması texnoloji və kommersiya səbəbləri ilə yanaşı, insan həyatına və humanitar fəaliyyətlərə də ciddi təsir göstərir. Bu addım bölgədə şəffaflıq və təhlükəsizlik məsələlərini yenidən gündəmə gətirir, jurnalistlər və humanitar təşkilatlar üçün yeni çağırışlar yaradır.