Yellowstone supervulkanının sirri: Maqma sisteminin meyilli olması nəyi dəyişir?

Yellowstone supervulkanının gizli quruluşu

Yellowstone kalderası Şimali Amerikanın şimal-qərbində, Wyomingdə yerləşir və son 2,1 milyon ildə iki böyük püskürmə törədib. Bu püskürmələrdə müvafiq olaraq təxminən 2,500 və 1,000 kub kilometr vulkanik material atılıb ki, bu da supervulkanların gücünü göstərir.

Yeni tədqiqat: maqma sistemi necə formalaşır?

Əvvəllər alimlər supervulkanların böyük maye maqma hovuzlarından qidalandığını düşünürdülər. Lakin Çin Elmlər Akademiyasının Geologiya və Geofizika İnstitutu ilə Illinois Universitetinin birgə apardıqları araşdırma bu təsəvvürü dəyişib. Onlar Yellowstone maqma sisteminin maye və kristallardan ibarət “mush” adlı qarışıq olduğunu aşkar ediblər.

Meyilli maqma sistemi modeli

Tədqiqatçılar qərb Şimali Amerikanın altında üçölçülü model hazırlayaraq maqmanın litosferin təxminən 100 km dərinliyində, yəni Şimali Amerikanın litosferinin bazasında əmələ gəldiyini və yavaş-yavaş şərqə doğru axdığını göstəriblər. Maraqlısı budur ki, bu sistem şaquli deyil, dərinlik artdıqca cənub-qərbə doğru meyillidir. Litosferin qalın hissəsi altında mantiyanın axını maqmanı dartaraq bu meyilli yolun yaranmasına səbəb olur.

Tədqiqatın əsas müəllifləri

Tədqiqatın məsul müəllifi Liu Lijun və birinci müəllifi Cao Zebin bu modeli hazırlayaraq supervulkanların fəaliyyətini daha dəqiq proqnozlaşdırmaq üçün yeni imkanlar yaradıblar. Onların fikrincə, bu mexanizm yalnız Yellowstone üçün deyil, Cənub-Şərqi Asiyada Toba vulkanı və Cənubi Amerikadakı Altiplano-Puna vulkan kompleksi kimi digər böyük vulkan sistemlərinə də tətbiq oluna bilər.

İnsan və təbiət üçün əhəmiyyəti

Supervulkanların püskürməsi insan həyatına və ekosistemlərə böyük təhlükə yaradır. Bu yeni model vulkanların davranışını hava proqnozu kimi qabaqcadan təxmin etməyə kömək edə bilər. Beləliklə, milyonlarla insanın təhlükəsizliyi üçün vaxtında xəbərdarlıq sistemi qurmaq mümkün olacaq.

Yellowstone-un sirli maqma sistemi tədqiqatçıların vulkanların daxili dünyasına baxışını dəyişdirir və həm elm, həm də insanlıq üçün yeni ümidlər yaradır.