Yeraltı Mikroorqanizmlər Niyə illərlə Susuz Sağ qala bilir?

Yeraltı həyatın gizli dünyası

Yer qabığının dərinliklərində “intraterrestrials” adlanan mikroskopik canlılar yaşayır. Bu mikroorqanizmlər yüz minlərlə, bəzən milyonlarla il susuz və hərəkətsiz qala bilirlər. Onların bu fövqəladə dözümlülüyü həyatın ən sərt şəraitdə belə davam edə biləcəyini göstərir.

Karen G. Lloyd və yeni elmi baxış

Cənubi Kaliforniya Universitetindən mikrobioloq və biogeokimyaçı Karen G. Lloyd bu mövzuda geniş araşdırma apararaq 2025-ci ildə “Intraterrestrials: Discovering the Strangest Life on Earth” adlı kitabını nəşr etdirib. Kitab PEN/E.O. Wilson Elmi Yazı Mükafatına namizəd olub. Əsərdə dərin dəniz çöküntülərində yaşayan mikroorqanizmlərin ultrasəbirli metabolizmi və hüceyrə bölünməsi kimi xüsusiyyətləri təhlil edilir.

Təkamül və uzunmüddətli susuzluq

Mikroorqanizmlərin belə uzun müddət susuz və aktiv olmayan vəziyyətdə qalması Darvinin təbii seçmə nəzəriyyəsi baxımından maraqlı suallar doğurur. Təbii seçmə əsasən reproduksiya və mutasiyalar üzərində qurulsa da, bu canlıların milyonlarla il susuz qalması təkamül prosesinə yeni yanaşma tələb edir. Qışlama kimi qısa müddətli dormansiya nümunələri təkamül üçün model olsa da, uzunmüddətli dormansiyanın mexanizmləri hələ tam aydın deyil.

Geoloji proseslər və həyatın yenidən oyanışı

Bu mikroorqanizmlərin vulkan püskürmələri, zəlzələlər və tektonik plitələrin hərəkəti kimi geoloji hadisələrin baş verməsini gözlədikləri güman edilir. Belə hadisələr nəticəsində onlar milyonlarla il dormansiyada qaldıqdan sonra yenidən aktivləşə bilirlər. Bu, həyatın sərt şəraitdə belə davamlılığının canlı sübutudur.

İnsan və təbiət arasında yeni körpü

Karen G. Lloyd-un kitabı Amazon-da əvvəl 27.95 dollar (təxminən 47 AZN) qiymətində satılırdı, indi isə 16.08 dollar (təxminən 27 AZN) qiymətinə endirilib. Bu elmi iş insanlara yeraltı həyatın möcüzələrini anlamağa və təbiətin davamlılığına yeni pəncərə açmağa kömək edir. Mikroorqanizmlərin bu fövqəladə dözümlülüyü insanlarda həm təəccüb, həm də ümid hissi oyadır – həyatın ən sərt şəraitdə belə davam edə biləcəyini göstərir.