Ulduz Qrupları Qalaktikaların Təkamülünü Necə Sürətləndirir?

Kosmosda ulduz qruplarının sirri

Kosmosda milyardlarla ulduz arasında ulduz qrupları qalaktikaların təkamülündə mühüm rol oynayır. NASA-nın James Webb Space Telescope (JWST) və Hubble teleskopu təxminən 8,897 ulduz qrupunu müşahidə edib, onların hər biri 100 işıq ili sahəni əhatə edir.

Böyük və kiçik ulduz qruplarının fərqli taleyi

Ulduzlar nəhəng molekulyar buludlarda formalaşır. Tədqiqatlar göstərir ki, ən böyük ulduz qrupları təxminən 5 milyon il ərzində doğum buludlarından çıxır. Az kütləli qruplar isə 7-8 milyon il ərzində bu buludları tərk edir. JWST infraqırmızı görüntülərlə ən gənc ulduz qruplarını, Hubble isə görünən işıqla yetkin qrupları izləyir.

Qalaktikalar və ulduz qrupları: dörd nümunə

Tədqiqatda Whirlpool (M51), Southern Pinwheel (M83), Phantom (M74) və NGC 4449 qalaktikaları öyrənilib. Bu qalaktikalar Yerə 12-32 milyon işıq ili məsafədə yerləşir. Məsələn, Whirlpool qalaktikası 27 milyon işıq ili uzaqlıqda yerləşir və burada ulduz qruplarının qalaktikanın təkamülündəki rolu diqqətlə araşdırılır.

FEAST proqramı və tədqiqatın önəmi

FEAST proqramı ulduz qruplarının formalaşmasını və qalaktikaların inkişafına təsirini araşdırır. Proqramın rəhbəri Angela Adamo bu sahədə aparılan işlərin kosmik təkamülün anlaşılmasına yeni pəncərə açdığını vurğulayır. Tədqiqatın nəticələri Nature Astronomy jurnalının 6 may buraxılışında dərc olunub.

Ulduzların planetlərə təsiri

Ulduzların ultrabənövşəyi şüaları ətrafdakı planet diskini eroziya edir. Xüsusilə böyük ulduz qruplarında qaz nəhənglərinin yaranması çətinləşir, bu da planetlərin formalaşma ehtimalını azaldır. Bu, qalaktikaların təkamülündə ulduz qruplarının həm yaradıcı, həm də məhdudlaşdırıcı rol oynadığını göstərir.

Kosmosun bu sirli nəhəngləri – ulduz qrupları – qalaktikaların həyatında həm doğuş, həm də dəyişiklik mənbəyidir. Onların hərəkətləri və təsirləri kainatın gələcəyini formalaşdırır.