Ali Məhkəmə Suncor və Boulder iqlim mübarizəsində tarixi qərar verəcək

Ali Məhkəmənin iqlimlə bağlı ən böyük işi

Oktyabrın 5-də ABŞ Ali Məhkəməsi "Suncor v. Boulder" işini dinləyəcək. Bu məhkəmə işi iqlim fəlakətlərinin xərclərinə görə yerli və ştat hökumətlərinin fosil yanacağı şirkətlərinə qarşı iddia qaldırmaq hüququnu müəyyən edəcək. Məhkəmənin qərarı yalnız Boulder şəhəri üçün deyil, təxminən iyirmi oxşar iqlim məsuliyyəti işinə də presedent rolunu oynaya bilər.

Fosil yanacağının iqlim böhranındakı rolu

Fosil yanacağı, o cümlədən kömür, neft və qaz, qlobal istixana qazlarının təxminən 68%-ni və karbon dioksid emissiyalarının isə təxminən 90%-ni təşkil edir. Uzun illərdir ki, böyük fosil yanacağı şirkətləri iqlim böhranında öz rollarını bilsələr də, bəzən bunu gizlətməyə çalışıblar. İqlim dəyişikliyi təbii fəlakətlərin təsirini gücləndirdiyi üçün dövlətlər və yerli hökumətlər milyardlarla dollar zərər çəkir və məsuliyyət tələb edirlər.

Kolorado Ali Məhkəməsinin mövqeyi və Ali Məhkəmənin qərarı

2023-cü ilin mayında Kolorado Ali Məhkəməsi Boulder şəhərinin enerji şirkətlərini iqlim dəyişikliyindən yaranan yerli zərərlərə görə məsuliyyətə cəlb etmək hüququnun olduğunu təsdiqləyib. ABŞ Ali Məhkəməsi isə iş məhkəməyə getmədən əvvəl bu iddianın dinlənməsi məsələsini həll edəcək. Bu, federal məhkəməyə işin geri göndərilməsi üçün imkan yarada bilər. Hakim Samuel Alito isə işdən çəkilməkdən imtina edib və məhkəmənin açıqlamasına görə, onun işdə maliyyə marağı yoxdur.

Siyasi və iqtisadi fon

Donald Trump administrasiyası iqlim qanunlarının icrasını dayandırmaq üçün fərman imzalayıb və təxminən 3.9 milyard dollarlıq (təxminən 6.6 milyard AZN) dəyərində dəniz külək enerjisi layihələrini bloklayıb. Bunun əvəzinə şirkətlər fosil yanacağı layihələrinə sərmayə qoyurlar. Bir sıra iri sığorta şirkətləri də fosil yanacağı şirkətlərinin müdafiəsinə dost məhkəmə ərizəsi təqdim ediblər.

Ekspertlərin fikirləri və gələcək perspektivlər

Nikki Reisch (Beynəlxalq Ətraf Mühit Hüququ Mərkəzinin iqlim və enerji proqramının rəhbəri) və Michael Gerrard (Kolumbiya Universitetinin Sabin İqlim Dəyişikliyi Hüququ Mərkəzinin təsisçisi) bildirirlər ki, bu iş şirkətlərin ədalətli payını ödəməsini təmin etmək üçün vacibdir. Əgər iddiaçılar qalib gəlsələr, oxşar təxminən iyirmi iş irəliləyə bilər, əks halda isə Ali Məhkəmənin rədd cavabı digər oxşar işlərin qarşısını ala bilər.

Bu məhkəmə işi iqlimlə bağlı hüquqi mübarizədə yeni mərhələ ola bilər. İndi ən yüksək səviyyədə müzakirə olunur ki, iqlim fəlakətlərinin maliyyə məsuliyyəti kimə aid olmalıdır – böyük fosil yanacağı şirkətlərinə yoxsa ictimaiyyətə və yerli hökumətlərə.