Generativ AI ölülərin səsini və üzünü necə canlandırır?

Ölülərin “spektral əmək” dünyası

Generativ süni intellekt (AI) artıq ölülərin səsini, üzünü və emosional varlığını yenidən yaratmaqla həyat və ölüm arasındakı sərhədi bulanıqlaşdırır. 2025-ci ildə Tom Divon və Christian Pentzold tərəfindən yazılmış məqalədə bu fenomen “spektral əmək” kimi təsvir olunur. Bu, ölülərin məlumatlarının onların ölümündən sonra işlənməsi və istifadəsi deməkdir.

51 hadisə, dörd region

Divon və Pentzold 2023-cü ilin yanvarından 2024-cü ilin iyununa qədər ABŞ, Avropa, Yaxın Şərq və Şərqi Asiyada baş vermiş 51 AI diriltmə hadisəsini araşdırıblar. Bu hadisələr üç kateqoriyaya bölünür: spektakl, sosial-siyasi istifadə və gündəlik kədər.

Spektakl: İkonaların ikinci həyatı

Spektakl kateqoriyası ölülərin səsini və üzünü əyləncə məqsədilə yenidən təqdim edir. Məşhur simalar bu texnologiya ilə ekranlarda canlanır, amma çox zaman bu, onların razılığı olmadan baş verir.

Sosial-siyasi layihələr: Ölülər mesaj daşıyıcısı

Digər tərəfdən, bəzi layihələr ölüləri sübut və sosial-siyasi mesajlar üçün istifadə edir. Bu, həm etiraz, həm də manipulyasiya vasitəsinə çevrilir.

Gündəlik kədər: Süni əlaqənin yeni forması

Gündəlik istifadə isə chatbotlar və süni media vasitəsilə ölülərlə davamlı əlaqə yaradır. İnsanlar itirdikləri yaxınlarının səsini və şəklini yenidən görüb eşidərək təsəlli tapmağa çalışırlar.

Etik dilemmanın mərkəzində razılıq və məxfilik

Bu texnologiyanın ən böyük problemi razılıq məsələsidir. Ölülərin məlumatları bəzən onların və ya ailələrinin icazəsi olmadan işlənir. Divon və Pentzold bu vəziyyəti “könülsüz mənbələr” kimi təsvir edirlər. Məqalədə vurğulanır ki, razılıq, məxfilik və son həyat seçimləri yenidən ciddi şəkildə nəzərdən keçirilməlidir.

Kim qərar verir?

AI vasitəsilə yaradılan “sonrakı həyat” xidmətlərində ən vacib sual ortaya çıxır: Ölülərin səsi və şəkli üzərində kim nəzarət edir? İstifadəçilər öz səs və şəkillərini aktiv kimi idarə etməli, gələcəkdə bu məlumatların necə istifadə olunacağına qərar verməlidirlər.

İnsanların yeni reallığı

Bu texnologiya itki ilə barışma prosesini dəyişir. Bəziləri üçün bu, təsəlli və ümid mənbəyidir, digərləri üçün isə etik və emosional çətinliklər yaradır. Hər halda, generativ AI-nin ölülərlə bağlı yaratdığı bu yeni reallıq insanlıq üçün həm fürsət, həm də məsuliyyət daşıyır.