Günəş Sistemində İlk Dəfə: İo Peykində Nəhəng Vulkan Püskürməsi Aşkarlandı

İo peykində nəhəng vulkanik hadisə

Yupiterin peyki İo, yüzlərlə vulkanla örtülmüş və səthində davamlı olaraq lavanın püskürdüyü ən aktiv vulkanik dünyadır. NASA-nın Juno missiyası 27 dekabr 2024-cü ildə İonun cənub yarımkürəsində aşkar etdiyi vulkanik isti nöqtə isə bu fəallığın ən güclü nümunəsidir. Bu hadisə, Yerin bütün elektrik stansiyalarının birləşmiş gücündən altı dəfə çox enerji — 80 trilyon vattdan çox enerji yayır.

Kəşfin detalları və əhatə dairəsi

İsti nöqtə təxminən 100,000 kvadrat kilometr sahəni əhatə edir və tək bir vulkanla deyil, eyni anda işıq saçan bir neçə aktiv mənbə ilə bağlıdır. Juno missiyasının baş tədqiqatçısı Scott Bolton bu hadisəni “Günəş sistemində Yer xaricində qeydə alınan ən güclü vulkanik hadisə” kimi qiymətləndirib. O əlavə edib ki, “Bu, yüzlərlə kilometr alt səthdə yayılan böyük bir püskürmədir.”

Juno missiyasının rolu və texnologiyası

Juno 2021-ci ildən Yupiter və onun peyklərini araşdırır. Son uçuş zamanı peykə təxminən 74,400 kilometr yaxınlaşan aparat, İonun cənub yarımkürəsindəki isti nöqtəni İtaliya Kosmik Agentliyinin təmin etdiyi JIRAM infraqırmızı aləti ilə müşahidə edib. JunoCam isə səthdə əhəmiyyətli və görünən dəyişiklikləri qeydə alıb.

İonun vulkanizminin səbəbləri

İonun vulkanik fəaliyyəti Yupiterin cazibə qüvvəsi ilə qonşu peyklər Ganymede və Europa tərəfindən yaradılan güclü cazibə təsirlərinin nəticəsidir. Bu qüvvələr peykin səthinin 100 metrədək qalxıb-enməsinə səbəb olur və içəridə böyük istilik yaradır. Nəticədə lava davamlı olaraq səthə çıxır və peykin görünüşü daim yenilənir.

İnsanlıq üçün əhəmiyyəti və gələcək planlar

Bu kəşf, kosmosdakı ən güclü vulkanik hadisəni təqdim etməklə yanaşı, planetar geologiya və Günəş sisteminin dinamikası haqqında anlayışımızı dərinləşdirir. Juno missiyası 3 mart 2025-ci ildə İoya növbəti uçuşunu planlaşdırır ki, bu da vulkanik fəaliyyətin daha ətraflı öyrənilməsinə imkan verəcək.

İonun bu nəhəng vulkanik püskürməsi kainatdakı güc və dəyişkənliyin canlı göstəricisidir və insanlığın kosmosda yeni sərhədləri araşdırmaq səylərinin nə qədər irəli getdiyini göstərir.