İlk dəfə: Ulduzsuz planet 10,000 işıq ili uzaqlıqda tapıldı

Azğın planetlərin sirri açılır

Astronomlar ilk dəfə ulduzsuz, 'azğın' planetin məsafəsini və kütləsini dəqiq ölçməyi bacarıblar. Bu planetin ölçüsü Saturna bənzəyir və Yer kürəsindən təxminən 9950 işıq ili uzaqlıqda yerləşir. Bu kəşf, Samanyolu qalaktikasında bu cür planetlərin daha çox ola biləcəyini göstərir.

Azğın planetlər nədir?

Adətən planetlər bir və ya bir neçə ulduzun ətrafında fırlanır. Lakin 2000-ci ildə alimlər ilk dəfə ulduzsuz planetlərin mövcudluğunu aşkar etdilər. Bu planetlər ya ulduz sistemlərinin formalaşma mərhələsindəki xaotik proseslər nəticəsində orbitdən çıxarılır, ya da birbaşa qaz və toz buludlarından müstəqil şəkildə yaranır.

Əsas kəşfin detalları

2024-cü ildə alimlər KMT-2024-BLG-0792 və OGLE-2024-BLG-0516 adlandırılan hadisəni müşahidə etdilər. Həm yerüstü teleskoplar, həm də Avropa Kosmik Agentliyinin artıq fəaliyyətini dayandırmış Gaia teleskopu bu hadisəni qeydə aldı. İki fərqli nöqtədən baxış bucağı sayəsində planetin məsafəsi və kütləsi dəqiq müəyyən edildi. Bu planetin kütləsi Yerin kütləsindən 70 dəfə böyükdür, lakin hələ də Saturndan kiçikdir.

Azğın planetlərin aşkarlanması necə mümkündür?

Bu cür planetlər öz ulduzları olmadığı üçün işıq yaymır və buna görə də birbaşa müşahidə edilə bilmir. Lakin onların cazibə qüvvəsi vasitəsilə işıq əyilir və bu, 'qravitasiya mikrolensi' adlanan bir fenomen yaradır. Planet bir ulduzun qarşısından keçdikdə, onun cazibə qüvvəsi ulduzun işığını gücləndirir və bu, alimlərə planetin varlığını sübut etməyə imkan verir.

Gələcəkdə daha çox kəşf gözlənilir

NASA-nın 2026-cı ildə istifadəyə veriləcək Nancy Grace Roman Kosmik Teleskopu və Çinin 2028-ci ildə planlaşdırdığı Earth 2.0 peyki bu cür planetlərin aşkarlanmasında inqilabi rol oynaya bilər. Bu teleskoplar daha geniş əraziləri daha sürətli və dəqiq şəkildə araşdıracaq.

Alimlərin fikirləri

Kəşfi həyata keçirən tədqiqatçılardan biri, Varşava Universitetinin astrofiziki Andjey Udalçki bildirib: 'Planet sistemlərinin formalaşması ilə bağlı nəzəri tədqiqatlar göstərir ki, azğın planetlər qalaktikada ulduzlardan da çox ola bilər'. Pekin Universitetindən Subo Dong isə əlavə edib: 'Bu kəşf qalaktikamızın azğın planetlərlə dolu ola biləcəyini təsdiqləyir'.

İnsanlıq üçün əhəmiyyəti

Azğın planetlərin öyrənilməsi yalnız onların necə formalaşdığını deyil, ümumilikdə planet sistemlərinin necə yarandığını anlamağa kömək edəcək. Bu tədqiqatlar, həmçinin, kainatdakı digər sirli fenomenlərin açılmasına da kömək edə bilər. Gələcək kosmik teleskopların bu sahədəki tədqiqatları daha da irəli aparacağı şübhəsizdir.