Sintetik bakteriofaglar: Antibiotik müqavimətinə qarşı yeni dövr başlayır

Antibiotik müqavimətinin artması və yeni həll yolları

Son illərdə antibiotiklərə qarşı davamlı bakteriyaların sayı sürətlə artıb. Dünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, 2019-2023-cü illər arasında antibiotik müqaviməti 40%-dən çox artıb. The Lancet jurnalı isə 2025-2050-ci illər arasında antibiotik müqavimətindən təxminən 40 milyon insanın həyatını itirəcəyini proqnozlaşdırır.

Sintetik bakteriofagların yenilikçi potensialı

Bakteriofaglar, yəni bakteriyalara hücum edən viruslar, antibiotiklərin yaranmasından əvvəl infeksiyalara qarşı əsas müdafiə vasitəsi idi. Lakin onların hazırlanması uzun və əmək tələb edən proses olduğundan, bu terapiya illərdir geniş istifadə olunmayıb. İndi isə New England Biolabs (NEB) və Yale Universitetinin birgə tədqiqatı tam sintetik bakteriofag yaratmaqda uğur qazanıb. Bu yeni bakteriofag Pseudomonas aeruginosa bakteriyasına qarşı yönəlib və 28 sintetik DNT fraqmentindən ibarətdir.

Texnologiyanın iş prinsipi və üstünlükləri

Sintetik metod mutasiyalar, DNT daxil etmə və silmələrlə idarə olunur. Bu, bakteriofagların hazırlanmasını sürətləndirir, toksikliyi azaldır və DNT fraqmentlərinin ölçüsünü kiçildir. Golden Gate Assembly platformasından istifadə edən tədqiqatçılar bu yanaşmanı sadə, təhlükəsiz və effektiv adlandırırlar. Andy Sikkema qeyd edir ki, “Ən yaxşı hallarda belə, bakteriofag mühəndisliyi çox zəhmətli idi.” Yeni metod isə bu prosesi kökündən dəyişir.

Ekspertlərin fikirləri və gələcəyə baxış

Greg Lohman bu yeniliyi “gözlənilən çəkic” adlandıraraq, bakteriofag terapiyasının gələcəyini işıqlandırır. Dekabr 2025-də NEB və Cornell Universiteti E. coli bakteriyasını aşkar edən bakteriofag biosensorları yaratmışdı. Bu isə sintetik bakteriofag texnologiyasının sürətlə inkişaf etdiyini göstərir.

İnsanlara təsiri və ümumi nəticə

Antibiotik müqavimətinin artması milyonlarla insanın həyatını təhlükəyə atır. Yeni sintetik bakteriofaglar isə bu təhlükəyə qarşı güclü və çevik cavabdır. Onların sürətli hazırlanması və toksikliyinin az olması klinik tətbiq üçün böyük ümidlər yaradır. Bu texnologiya gələcəkdə infeksiyaların müalicəsində inqilabi dəyişikliklərə səbəb ola bilər.

Sintetik bakteriofagların klinik sınaq nəticələri hələ tam açıqlanmasa da, bu yenilik antibiotik müqavimətinə qarşı mübarizədə yeni bir dövrün başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.