12 Milyard Yaşlı 3I/ATLAS Kometi: Günəş Sistemində Nə Baş Verir?

Kosmosun dərinliklərindən gələn yadplanetli qonaq

3I/ATLAS kometi 12 milyard ilədək yaşa malikdir və Günəş sistemimizdə tapılan ən fərqli kometlərdən biridir. Bu qədim səyahətçi, Milky Way qalaktikasının soyuq və qalın diskindən formalaşaraq bizə qədər gəlib çatıb. Onun yaranma mühiti təxminən 30 kelvin (təxminən -243 °C) soyuq temperaturda olub, bu da onun kimyəvi tərkibində unikal izlər buraxıb.

James Webb teleskopunun kəşfi

NASA-nın James Webb Kosmos Teleskopu 22 dekabr 2025-ci ildə 3I/ATLAS-ı müşahidə edərək onun izotop tərkibini ölçüb. Nəticələr göstərir ki, kometin suyu əvvəlki kometlərdən daha çox deuterium ehtiva edir. Bundan əlavə, karbon izotoplarının nisbəti Günəş sistemimizdəki kometlərdən kəskin fərqlənir. Bu, kometin tamamilə fərqli ulduz mühitində, həm də çox qədim dövrdə formalaşdığını sübut edir.

Kometin sürəti və trayektoriyası

3I/ATLAS 2025-ci ildə təxminən saatda 221,000 kilometr sürətlə hərəkət edib. Onun Günəşə ən yaxın nöqtəsi 29 oktyabr 2025-ci ildə olub, daha sonra 19 dekabrda Yerə təxminən 270 milyon kilometr yaxınlaşıb. Kometin ölçüsü 440 metr ilə 5.6 kilometr arasında dəyişir. Bu nəhəng kosmik səyahətçi 2026-cı ilin martında Yupiterin yaxınlığından keçəcək (təxminən 54 milyon km məsafədə), 2026-cı ilin iyulunda Saturn orbitindən, 2027-ci ilin aprelində Uran orbitindən, 2028-ci ilin martında isə Neptun orbitindən keçməsi gözlənilir.

Ekspertlərin fikirləri

Royal Belgian Institute for Space Aeronomy-dən Romain Maggiolo bildirir ki, “3I/ATLAS-ın izotop tərkibi Günəş sistemindən fərqlidir və bu, onun qədim ulduz mühitində formalaşdığını göstərir.” Institute of Space Sciences (CSIC/IEEC) tədqiqatçısı Josep Trigo-Rodríguez isə əlavə edir: “Bu elmi nəticələr interstellar kometlərin unikal olduğunu ortaya qoyur.” Maggiolo həmçinin vurğulayır ki, “izotop tərkibi yeni bir tapmacanın vacib hissəsidir.”

İnsanlıq üçün mənası

Bu kəşf yalnız astronomiya sahəsində deyil, insanlığın kainatdakı yerini anlamaqda da dönüş nöqtəsidir. 3I/ATLAS kimi yadplanetli kometlərin tədqiqi ulduzlararası səyahətlərin kimyəvi və fiziki şərtlərini ortaya qoyur. Bu, gələcəkdə kosmosda həyatın və materiyanın yayılmasını anlamağa yardımçı olacaq. İnsanlar üçün isə belə kəşflər kainatın sirrlərinə toxunmaq və öz varlığımızın mənşəyini aydınlaşdırmaq deməkdir.

Növbəti mərhələlər

Tədqiqat hələ peer review mərhələsindədir və kometin hansı ulduz sistemindən gəldiyi dəqiq məlum deyil. Lakin James Webb teleskopunun müşahidələri gələcəkdə daha çox yadplanetli obyektlərin kimyəvi tərkibini araşdırmaq üçün yeni imkanlar açır. 3I/ATLAS-ın Günəş sistemindən çıxaraq digər planetlərin orbitindən keçməsi isə alimlər üçün canlı müşahidə fürsəti yaradacaq.