16-cı əsr tibbində insan nəcisi və hipopotam dişlərinin müalicə sirri nədir?

Renessans tibbinin sirli reseptləri

16-cı əsrə aid tibbi kitablar təkcə bitki mənşəli dərmanlardan ibarət deyildi. Manchester Universitetinin John Rylands Araşdırma İnstitutunda saxlanılan 1531-ci il nəşrlərində insan nəcisi, toz halında kərtənkələ və hətta hipopotam dişləri kimi maddələrin müalicədə istifadə olunduğu üzə çıxıb.

Müalicələrdə heyvan və bitki mənşəli qarışıqlar

Bartholomäus Vogtherr tərəfindən nəşr olunan bu kitablar renessans dövründə apteklərin və asan əldə olunan dərmanların yoxluğunu göstərir. İnsanlar təcrübəsiz həkimlərə və tibbi kitabların qeyri-adi reseptlərinə bel bağlayırdılar. Məsələn, saç tökülməsinə qarşı Avropa fıstığı, su kərəvizi və rozmarin kimi bitkilərdən istifadə edilirdi. Eyni zamanda, insan nəcisi ilə baş yumaq tövsiyə olunurdu. Bu nəcisdə lipokalin adlı zülal aşkar edilmişdi.

Proteomika ilə tarixi dərmanların izində

Tədqiqatçılar kitab səhifələrindəki barmaq izləri və qalıqları analiz edərək, proteomika metodunu renessans tibbinə tətbiq edən ilk alimlərdir. Bu, tarixi insan bədənləri və onların müalicə üsulları barədə unikal məlumatlar verir. Kərtənkələ və tısbağa qabığı peptidləri saç tökülməsinə qarşı müalicədə tapılıb, hipopotam dişləri isə diş ağrısı, baş ağrısı və hemoroid üçün istifadə olunub. Hipopotam külü isə dəriyə qulluq məqsədilə tətbiq edilmişdi.

Elm və tarix arasında körpü

Elizabeth Rayne və komandası bildirir ki, “Müxtəlif kontekstual yanaşmalarla reseptləri araşdırarkən renessans tibbinə dair gözlənilməz kəşflər etdik.” Onlar əlavə edirlər ki, “Proteomika keçmiş insanların bədənlərinin indiki insanlardan nə dərəcədə fərqli olduğunu ortaya çıxarmağa imkan verir.”

İnsan həyatına təsiri və gələcəyə baxış

Bu tapıntılar yalnız tarixə işıq salmır, həm də müasir tibbin köklərini anlamağa yardım edir. İnsanların o dövrdə necə müalicə olunduğunu, hansı riskləri qəbul etdiyini və təbii vasitələrdən necə istifadə etdiyini görmək, bugünkü tibb üçün dəyərli dərslər təqdim edir. Renessans tibbinin bu sirli reseptləri insanın sağlamlıq axtarışında sərhədləri necə aşdığını göstərir.