Alimlər ilk dəfə bitkilərin klimat stressinə qarşı gen mexanizmini kəşf etdilər

Bitkilərin həyat dövrü və stres

Bitkilər sərt iqlim şəraitində, məsələn, duzlu torpaq və soyuq havada böyüməni dayandırır. Bu, onların sağ qalması üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Lakin stress keçəndən sonra köklər və hüceyrələr yenidən fəaliyyətə başlayır. Beynəlxalq alimlər qrupu, Britaniya Kolumbiyası Universitetinin rəhbərliyi ilə, bu bərpa prosesinin genetik əsaslarını araşdırıb.

Tədqiqatın əsas tapıntıları

New Phytologist jurnalında dərc olunan araşdırmada üç bitki növünün kök reaksiyaları incələnib. Məlum olub ki, soyuq yalnız hüceyrə bölünməsini dayandırır, amma duz həm bölünməni, həm də hüceyrə uzanmasını ləngidir. Stress bitdikdən sonra isə kök böyüməsi tam bərpa olunur.

Genlərin rolu və bərpa mexanizmi

Alimlər CDKA1 və ICK1 genlərinin hüceyrə dövrünü tənzimlədiyini müəyyənləşdiriblər. Xüsusilə, olomousin adlı kimyəvi inhibitor və ICK1 geninin yüksək ifadəsi bərpa prosesini əngəlləyir. Bu mexanizm çoxlu çiçəkli bitkilərdə, o cümlədən kənd təsərrüfatı bitkilərində eyni şəkildə işləyir və onların stresdən sonra sağalmasını təmin edir.

Gələcək planlar və təsirləri

Komanda CRISPR texnologiyasından istifadə edərək, buğda kimi kənd təsərrüfatı bitkilərinin genlərini redaktə etməyi planlaşdırır. Məqsəd bitkiləri daha davamlı etmək, beləliklə iqlim dəyişikliyi və ekstremal hava şəraitinə qarşı müqaviməti artırmaqdır. Bu, fermerlər üçün məhsuldarlığın qorunması və qida təhlükəsizliyinin təminatı baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir.

Ekspert rəyi

Alimlər bildirirlər ki, “İqlim dəyişiklikləri və ekstremal hava hadisələrinin artması şəraitində bu iş klimat davamlı bitkilərin yaradılmasına yardımçı ola bilər.” Bu sözlər kənd təsərrüfatında yeni ümidlər yaradır.

Bu tədqiqat bitkilərin təbii müdafiə mexanizmini anlamaqla insanlığın qida təminatında yeni səhifə açır. Hər bir toxumda gizlənmiş bu genetik sirr gələcəyin davamlı kənd təsərrüfatının açarı ola bilər.